موضوعات
ضمیمه

بالندگی‌سینمای بومی بر پرده های جهانی

نویسنده: هدی برکتی / خبرنگار استان‌ها
دکتر خسرو سینا، نویسنده و کارگردان سینما و عضو هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج است. او فعالیت حرفه‌ای خود را از سال 1370 و هم‌زمان با تحصیل در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ابتدا در تئاتر و سپس سینما و تلویزیون آغاز کرد...
1395/10/01
دکتر خسرو سینا، نویسنده و کارگردان سینما و عضو هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج است. او فعالیت حرفه‌ای خود را از سال 1370 و هم‌زمان با تحصیل در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ابتدا در تئاتر و سپس سینما و تلویزیون آغاز کرد. کارگردانی 3 سریال تلویزیونی و چندین فیلم کوتاه و نیز دستیاری و برنامه‌ریزی در چندین فیلم بلند سینمایی و سریال تلویزیونی در کنار نوشتن چند فیلم‌نامه بلند سینمایی مانند سناریوی فیلم سینمایی «ژانی گه ل» از فعالیت‌های اوست. با این کارگردان صاحبنام کردستانی درباره وضعیت سینما در استان کردستان به گفت و گو پرداختیم.
  • حوزه مطالعاتی شما در سینما بیشتر معطوف به بررسی سینمای کُردستان است، ریشه‌های پیدایی آن را چه می دانید؟
اولین فیلمی که در تاریخ سینما و در قالب یک فیلم داستانی-تصویری مستند و «قوم نگارانه» از کُردهای ایزدی ساکن ارمنستان ارائه شد، فیلم «زاره» محصول 1926 روسیه و اثر فیلم‌ساز ارمنی هاموبیک نازاریان بود؛ اما آثار سینمایی فیلم‌ساز کُرد اهل ترکیه یُلماز گونی «رمه، 1978؛ دیوار، 1983» و مشخصاً فیلم تحسین‌شده‌اش «راه، 1982» را می‌توان جدی‌ترین قدم برای شکل‌گیری یک رویکرد جدید سینمایی دانست. گونی برای اولین بار در سینما سبک زندگی کُردها و مشکلاتشان را در دو عرصه مهم سیاسی و اجتماعی آن روز ترکیه به‌عنوان یک فیلم‌ساز کُرد و با نگرشی هویتی (خود از منظر خود) به تصویر کشید و عملاً بنیان‌گذار سینمای هویت محوری شد که با مرگ او برای مدتی به خاموشی گرایید.
در سال 1378 اولین فیلم ایرانی «زمانی برای مستی اسب‌ها» به زبان کُردی و در جغرافیای کُردستان با قصه و قهرمانان بومی، مرزهای قومی و ملی را درنوردید و در اولین حضور جهانی‌اش به‌عنوان بهترین فیلم اول یک کارگردان از معتبرترین جشنواره هنری جهان یعنی «کن فرانسه» جایزه دوربین طلایی را کسب کرد و عملاً به پدیده جشنواره‌های معتبر جهانی تبدیل شد. فیلم همان سال به ‌عنوان نماینده سینمای ایران به اسکار راه یافت و با حضور موفق در عرصه‌های جهانی توانست توجه دیگر فیلم‌سازان به تولید فیلم‌ با استفاده از شاخصه‌های مهمی چون هویت و با محوریت زبان کُردی را جلب کند.
  • استقبال جهانی از این نوع سینمای بومی به چه شکلی است؟
امروزه به جریانی در سینما که در حال تولید و ارائه فیلم به زبان کُردی و با محوریت موضوعی کُردها در جغرافیای کشورهای ایران، عراق، ترکیه، سوریه و نیز تولیدات پراکنده در سایر نقاط جهان بالاخص در کشورهای اروپایی است، سینمای کُرد اطلاق می‌شود. از آن جایی‌که سازوکار سازمان‌یافته‌ای برای تولید و پخش فیلم‌های این حوزه وجود ندارد، فیلم‌سازان این جریان با گرایش به تولید فیلم‌های کم‌هزینه و عمدتاً شخصی و نیز جذب سرمایه از طریق جلب مشارکت‌های گوناگون در دو شکل عمده فیلم‌های کوتاه (داستانی و مستند) و نیز فیلم‌های بلند سینمایی‌ به ارائه فیلم‌هایشان می پردازند. استقبال گسترده جشنواره‌های جهانی از این تولیدات و نیز موفقیت این فیلم‌ها در کسب جوایز گوناگون و حتی اکران تعدادی از آن‌ها در اروپا، آمریکا و شرق آسیا به‌صورت مستقل یا در قالب هفته‌های فیلم از یک‌سو و نیز برپایی جشنواره‌های متعددی که مشخصاً برای ارائه محصولات این سینما و تحت عنوان (جشنواره فیلم کُرد و ...) هرساله و به‌کرات در نقاط مختلف جهان برپا می‌شود، امکانی گسترده برای شناساندن این موج سینمایی فراهم ساخته  است.
  • اهمیت مطالعه در حوزه سینمای قومی را چگونه تحلیل می‌کنید؟
بدون شک پاسخ به این پرسش یکی از دغدغه‌های اصلی مطالعه در این حوزه است. ایران، کشوری چند فرهنگی است و تنوع قومی و زبانی، یکی از ویژگی‌های شاخص آن است. در این میان کُردها با پیشینه‌ مهم تاریخی‌شان ازجمله قومیت‌های مهم ایرانی هستند که در طول هزاران سال توانسته‌اند زبان و فرهنگ خود را در تمامی شرایط حفظ و به پویایی فرهنگی کشور خدمت کنند. اگر شکل‌گیری سینمای کُرد را به‌عنوان یک سینمای هویت مدار کشور دنباله همین تلاش برای حفظ فرهنگ و کیان جغرافیایی کشور بدانیم، مسلماً باید از خوانش‌های سیاسی حذر کرد و این اقدام را در راستای وفاق ملی و فرصتی برای همگرایی سایر کُردها در کشورهای مجاور که زمانی نه‌چندان دور خود بخشی از ایران بوده‌اند، دانست. کمک به گسترش و هدایت این سینما بزرگ‌ترین فرصت است تا از آن برای بسط اقتدار فرهنگی کشور در جهان استفاده شود و فرصت سوزی‌ها را با فرصت‌آفرینی برای شکل‌گیری سینمای ملی با هویت ایرانی تبدیل کنیم. لذا مطالعه سینمای قومی نه‌تنها یک راهکار بلکه یک ضرورت است. در عصر جهانی‌شدن و خطر اضمحلال هویت‌های بومی در یک هویت جهانی شناخت دقیق از مقوله‌های مربوط به سایر فرهنگ‌ها نه‌تنها اهمیت صدچندان می‌یابد، بلکه راهکاری است برای تأثیرگذاری بر سپهر فرهنگی منتج از این همسانی. کشور ما با دارا بودن پیشینه ارزشمند و مقتدر فرهنگی و دینی می‌تواند از این فرصت‌ها برای تعمیم باورهای ارزشی خود بهره‌برداری کند.
  • چالش‌های پیش روی فیلم‌سازان در استان کردستان را چه می دانید؟
واقعیت این است که تفاوت چندانی بین مشکلات فیلم‌سازان کردستانی با سایر استان‌ها وجود ندارد. عموماً این مشکلات برمی‌گردد به مهیا نبودن زیرساخت‌ها از جمله سالن‌های نمایش فیلم بالأخص در شهرستان‌های استان و نیز امکانات فنی و آموزشی ضروری در این حوزه. هرچند که نباید از یاد ببریم فیلمسازان این استان باوجود تمام این مشکلات همواره بر تارک سینمای هنری کشور خوش درخشیده‌اند و تقریباً هیچ جشنواره داخلی‌ نیست که در آن اثر یا آثاری از فیلم‌سازان استان حضور قدرتمندی نداشته باشد. با این اوصاف نگاه ویژه‌تر به گسترش سینما در این استان یک ضرورت است. اجازه بدهید برای توضیح این نگاه ویژه مثال ساده‌ای بزنم. درکشور ما به سبب گستردگی جغرافیایی و تنوع اقلیمی‌اش که از برکات الهی است، قطب‌های مختلف اقتصادی به وجود آمده است، مثلاً جنوب کشور را با صنعت نفت و شمال را بیشتر با محصولات کشاورزی و شیلات می‌شناسیم و بیشترین زیرساخت‌های مربوط به این صنعت‌ها هم در همین استان‌ها وجود دارد. این بحث در مقوله فرهنگ هم به همین شکل است، وقتی استانی مثل کردستان بیشترین ظرفیت را برای موسیقی و سینما دارد، آیا بهتر نیست تلاش کنیم که در راستای تقویت این توانمندی سرمایه‌گذاری و نگاه ویژه‌تری داشته باشیم. بدون شک این توجه نه‌تنها به بالندگی سینما در استان کمک می‌کند، بلکه با کمترین هزینه بیشترین بهره را برای سینمای کشور دارد. کردستان مملو از استعدادهای خوب در حوزه سینما و موسیقی است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code