موضوعات
ضمیمه

یک دل سیر بر سر سفره سیر همدان

نویسنده: فاطمه عسگری نیا خبرنگاراستان‌ها
مرداد که می‌رسد فصل برداشت یاقوت‌های سفید از دل خاک است. زنان و مردان شانه به شانه هم برای چیدن محصول سیر وارد مزارع می‌شوند.
1396/05/22
مرداد که می‌رسد فصل برداشت یاقوت‌های سفید از دل خاک است. زنان و مردان شانه به شانه هم برای چیدن محصول سیر وارد مزارع می‌شوند. در روستای سولان کار بالغ بر نیمی از جمعیت روستا کاشت و برداشت سیر است و رزق و روزی مردمش از فروش همین یاقوت‌های سفید تامین می‌شود. صدای ساز و دهل که بلند می‌شود اهالی می‌دانند وقت آن رسیده رخت بر تن کنند و راهی مزرعه‌ها شوند. مردان با تنبان‌های مشکی و بلند و کلاه نمدی و زن‌ها هم با پیراهن‌های سنتی بلند و دستارهایی که بر سر می‌بندند برای برداشت سیر راهی می‌شوند. سال‌هاست در این روستای کوچک کارشان همین است، از قدیم‌الایام هم رسم بر این بوده که در فصل برداشت سیر روز نخست را همه با هم در مزرعه‌های خود حاضر شوند و بعد از حمد و ثنای خدایشان به برداشت این محصول بپردازند.

روستای سولان
گرچه آوازه سیر همدان حکایت از کاشت و برداشت این محصول در همه نقاط این استان دارد اما در سولان حال و هوای دیگری حاکم است. روستایی که کار 90 درصد مردمش کاشت سیر است و این روستا به تنهایی 60 درصد سیر تولیدی در همدان را تأمین می‌کند. محصولی که این روزها حال و روزش در سایه سیر‌های خارجی که به بازار راه پیدا کرده خیلی خوب نیست. البته همه می‌دانند تاثیر مصرف سیر همدان در درمان بیماری‌ها در برابر سیر‌های چینی قابل قیاس نیست.

اولین جشنواره سیر همدان در سولان
آفتاب هنوز از پشت کوه‌ها خود را نمایان نکرده که صدای ساز و دهل محلی در کوچه‌باغ‌های خاکی روستای سولان خبر از شروع اولین جشنواره سیر همدان می‌دهد. جشنواره‌ای که قرار است هم این محصول را بیشتر به مردم معرفی کند هم بستری برای فروش محصولات کشاورزی روستاییان فراهم کند.
همه آمده‌اند. از پیر و جوان. بچه‌ها با نقاشی سیر روی گونه‌هایشان برداشت سیر در روستا را جشن گرفته‌اند و زنان هم با پخت غذاهای سنتی همدان. مردان هم که میدان‌دار جشنند با طبق‌های مزین به محصولات سیر در میانه جمعیت به اجرای برنامه مشغولند. بعد از این مراسم همه مردان با هم راهی مزرعه می‌شوند برای برداشت نمادین سیر در مزرعه. با ساز و دهل خنده از لب کشاورزان دور نمی‌شود.

سنت کهن برداشت سیر در همدان
حاج اسحاق غلامی از قدیمی‌های ده می‌گوید: « کاشت محصول سیر در این روستا قدمت دیرینه دارد. آن وقت‌ها در مزارع سیر هم مثل خیلی از مزارع کشاورزی با شروع فصل برداشت مردم به هم در برداشت یاوری می‌دادند، این طور که اگر زمین کشاورزی متعلق به یکی از افراد کهنسال ده بود اهالی محصول را برداشت می‌کردند تا او نگران محصولش نباشد.»  به گفته او، این روزها چنین رسوم قدیمی و سنتی‌ای دیگر رنگ و بویی در روستاها ندارد و اجرای این آیین و رسوم منوط به پیش‌گامی یکی از بزرگان ده است.

سلامتی تضمین شده مردم با سیر
رسول ملا بیگی هم که یکی دیگر از اهالی این روستاست می‌گوید: « در اولین برداشت اهالی بومی منطقه معتقدند اگر یک حبه سیر را بدون جویدن قورت دهند سلامتی یک‌ساله‌شان تضمین می‌شود. در این روستا کمتر کسی بیمار می‌شود و این همه حاصل مصرف سیر در غذاهای مختلف است.»
 ملابیگی با بیان این حرف‌ها ادامه می‌دهد: « گرچه سال‌های سال است که محصول سیر به عنوان مروارید سفید در این منطقه کشت می‌شود اما برگزاری اولین جشنواره سیر باعث می‌شود که مردم بیشتر از گذشته با سیر همدان آشنا شوند، محصولی که متاسفانه در سایه نبود زیرساخت‌های بسته‌بندی از داشتن یک برند محروم است و همین مسئله باعث شده که کمتر کسی شهر همدان را به شهر سیر بشناسد.»  در روستای کوچک و خاکی سولان که قدم بگذاری در هر گوشه وکنارش بسته‌های بزرگ و کوچک سیر را می‌بینی که از در و دیوارش آویزان است. ربابه تاج محل یکی از اهالی این روستاست. پیرزنی که 50 سالی را در زمین‌های کشت سیر کار کرده و پوست زمخت دست‌هایش حکایت از همنشینی دیرینه‌اش با خاک مزرعه دارد. همین طور که این مرواریدهای سفید را به دست دارد و مشغول پاک کردن آنهاست می‌گوید: « سلامتی چهار ستون من حاصل همین سیر است. شما سیر بخورید اگر درد و بلا سراغتان آمد هر چه خواستید به من بگویید.»  آنقدر در حرف‌هایش جدی بوده و به آنها اعتقاد دارد که برای لحظه‌ای حاضر می‌شوی ریسک کنی و دانه‌ای از این حبه‌های تر گل سیر را از دامن چین‌دارش برداشته و در دهان بگذاری.» در روستای سولان هر کس به یک شکل با سیر مشغول است؛ یکی در غرفه حصاری کنار جاده سیر می‌فروشد و دیگری در قالب ترشی و شور.

همدان و طلای سبزش
گرچه این روزها نام همدان به واسطه اولین جشنواره سیرش سر زبان‌ها افتاده اما پیش از این هم این شهر با جشنواره طلای سبزش شهره بوده است. منظور همان گردوهای سبزی است که از درختان سر به فلک کشیده تکانده می‌شوند. نام جشنواره‌شان هم جشنواره گردو‌تکانی است و در آن مردم با رفتن به باغ‌های سرسبز‌شان و بستن چادر‌شب‌های بلند به زیر درختان شروع به گردو تکانی می‌کنند. اسماعیل بهرامی از مردم‌شناسان همدانی می‌گوید: « در مراسم گردو‌تکانی همدان بیش از هر چیز همدلی و شادی مردم به چشم می‌خورد. مراسمی که در آن دختران جوان گرداگرد پارچه‌ای را پای درختان می‌گیرند و دو تا سه نفر جوان با در دست داشتن چوب‌هایی به جان گردوها می‌افتند. بارش گردو از شاخسار درختان همراه با شعر‌خوانی و شادی دختران است.»
بهرامی می‌گوید: «در گذشته‌های دور مراسم گردو‌تکانی فرصتی بود برای جوان‌های همدانی تا همسران خود را انتخاب کنند. بازی‌های زیادی هم در حاشیه این مراسم برداشت انجام می‌شد و در همین بازی‌ها و شوخی‌ها بود که دختر و پسری به هم دلبسته می‌شدند و تشکیل زندگی می‌دادند.»

تویسرکان؛ میزبان هرساله جشنواره گردو
نامش به اندازه کافی به مدد همین طلای سبزی که از دل خاکش بیرون می‌آید برای همه آشناست. تویسرکان جایی است که گردوهایشان به کیفیت مرغوب و حلاوت طعم شهره عام و خاص است. محصولی که به گفته علی امامی، از کارشناسان کشاورزی، از 5 هزار و 500 هکتار باغ‌های گردو در تویسرکان برداشت می‌شود تا این منطقه 20 درصد تولیدات گردوی همدان را در اختیار داشته باشد.»  البته این تنها کیفیت و طعم گردوی تویسرکان نیست که صاحب شهرت است بلکه میزان برداشتی که از باغ‌های این منطقه می‌شود تقریبا دو برابر هر هکتار باغ گردو در کشور است. بنا بر اعلام رسمی وزارت جهاد کشاورزی، متوسط تولید گردو در هر هکتار باغ‌های این محصول 2 هزار و 379 کیلوگرم است در حالی که در شهرستان تویسرکان 4 کیلوگرم است.

پای گردوی چینی بر گلوی تویسرکان
به گفته ایمان نعمتی، فصل برداشت گردو در همدان یکی از فصل‌های زیبای سال است. فصلی که در آن دست زنان و مردان همه حنای گردو گرفته و دامن چین‌دار زنانش پر از این طلاهای سبز است. محصولی که این روزها کمی در بازار صادرات غریب است و از وقتی سایه گردو‌های چینی بر سر بازارشان افتاده نگرانی از بابت آینده فعالان این بخش هر روز بیشتر و بیشتر می‌شود. محصول با کیفیتی که از نظر کیفیت و خواص هیچ وجه اشتراکی با گردوهای چینی ندارد اما امروز در سایه تفاوت قیمتش از سوی مردم مهجور مانده است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code