موضوعات
ضمیمه

یاد باد آن روزگاران، یاد باد

نویسنده: فاطمه عسگری نیا خبرنگاراستان‌ها
پای دیوار قدیمی خانه نشسته و چانه‌اش را به دسته عصای چوبی تکیه داده و با دوختن نگاهش به افق‌های دوردستی که سال‌های پیش در آن باغ‌های سرسبز شیراز یکه‌تازی می‌کردند...
1396/05/21
پای دیوار قدیمی خانه نشسته و چانه‌اش را به دسته عصای چوبی تکیه داده و با دوختن نگاهش به افق‌های دوردستی که سال‌های پیش در آن باغ‌های سرسبز شیراز یکه‌تازی می‌کردند زیر لب زمزمه می‌کند: خوشا شیراز و وضع بی‌مثالش. آهی از عمق جان می‌کشد. زبان در دهان بی‌دندانش می‌چرخاند و می‌گوید: « قدیم کی این طور بود؟ تا چشم کار می‌کرد باغ بود و باغ. والا اگر به شیراز باغ‌شهر می‌گفتند خیلی دور از واقعیت نبود. اما امروز چی؟ نگاهی به دور و بر شهر بیندازید. از کدام باغ و سرسبزی چیزی باقی مانده است؟»
درست می‌گوید. حالا دیگرساختمان‌های بلند و بزرگ جای چنارها و سرو‌های سربه فلک کشیده را گرفته‌اند و هر روز بیشتر از گذشته از وسعت فضای سبز باغ‌شهر شیراز کاسته می‌شود. باغ‌هایی که یکی‌یکی قربانی توسعه زندگی شهرنشینی شدند تا امروز سر‌سبزی و آبادانی این شهر به یکی از افسانه‌های شبانگاهی تبدیل شود که بزرگ‌ترها زیر گوش فرزندانشان زمزمه می‌کنند.

باغ‌ها؛ قربانی آپارتمان‌نشینی
انگار عادت کرده‌ایم که همیشه صحبت از فضای سبز و حیات درختان را به اسفندماه موکول کنیم. ماهی که در آن همه پرچم دفاع از فضای سبز را بالا می‌بریم و یادمان می‌رود در طول سال چه بلایی بر سر سرمایه‌های زیست محیطی و منابع طبیعی در سایه توسعه زندگی شهرنشینی می‌آوریم. توسعه‌ای که از وقتی به جان شیراز افتاد نگارش قصه پر غصه باغ‌های سرسبزش هم در کتاب خاطرات فضای سبز انبوه این شهر شروع شد. حمید بهبودی، کارشناس فضای سبز، می‌گوید: «شیراز از جمله شهرهای ایران است که در گذشته به واسطه وجود باغ‌های متعدد در بافتش از آن به عنوان باغ‌شهر یاد می‌کردند. شهری که وصف باغ‌ها و طبیعت زیبایش همیشه در شعر شاعران بزرگ آمده است، اما از وقتی پیکر این شهر همچون دیگر شهرهای کشور به تب زندگی مدرن مبتلا شد، بیماری نابودی درختان به بهانه توسعه شهری در همه ابعاد شهری آن ریشه دواند تا عرصه‌های باغی چون قصر‌الدشت معروف و چمران هم این روزها از ابتلا به این سرطان در امان نباشند.»
 بهبودی می‌گوید «بیماری». چون معتقد است تراژدی تبدیل فضای سبز به عرصه‌ای برای ظهور و بروز ساختمان‌های سر به فلک کشیده این روزها همچون یک بیماری کشنده به جان باغ‌های شیراز افتاده است.
حرف‌های این کارشناس فضای سبز را رعنا امامی، از فعالان زیست محیطی شیراز، ادامه می‌دهد و می‌گوید: تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده از فضای سبز شیراز به خوبی گویای عمق فاجعه‌ای است که در این شهر بر سر فضای سبز و باغ‌هایش آمده است. تصاویری که حکایت از سرنوشت تلخ باغ‌ها در شیراز دارد. به گفته او، اگر در گذشته این باغ‌ها و سر سبزی درختان باعث شده بود تا کلانشهر شیراز در میان همه کلانشهرهای کشور از آلودگی هوا در امان باشد، دیگر این روزها با وضعیت پیش روی فضای سبزش به رهایی از آلایندگی‌ها در سایه درختان قدیمی شیراز هیچ امیدی نداریم.

باغ‌هایی که عمدا خشک می‌شوند تا برج شوند
از کم‌آبی و خشکسالی سال‌های اخیر که بگذریم نمی‌توانیم چشم به روی بی‌انصافی خیلی از آدم‌ها برای خشکاندن درخت‌های باغ‌ها و تغییر کاربری آنها ببندیم.
موضوعی که امیر حسین غیابی، از فعالان زیست محیطی شیراز، بدان اشاره می‌کند و می‌گوید: با تب توسعه شهرنشینی و ساخت و ساز برج‌ها در این شهر، صاحبان باغ‌ها و املاک قدیمی هم درصدد هستند با تغییر کاربری خود از کشاورزی به شهری، پول خوبی از این راه به جیب بزنند. به خاطر همین خیلی‌هایشان با خشکاندن باغ‌ها و نرساندن آب به آنها تیشه به ریشه باغ‌ها می‌زنند.
حسین کریمی، صاحب باغی در شیراز، می‌گوید: «دیگر باغداری در این شهر مانند گذشته مقرون به صرفه نیست. ما از سوی هیچ ارگانی برای نگهداری این باغ‌ها یا تبدیل به احسن آنها حمایت نمی‌شویم. به خاطر همین اکثر باغداران ترجیح می‌دهند با تغییر کاربری عرصه‌ای که در اختیار دارند سرمایه‌ای برای خود و خانواده‌شان دست و پا کنند.»

 ریه‌های شیراز در حال خشک شدن
نه اینکه امروز این طور باشد، نه. از گذشته‌های خیلی دور همین طور بود که از باغ‌های قصر‌الدشت به عنوان ریه‌های شهر شیراز یاد می‌کردند. باغ‌هایی که امروز به عنوان تنها یادگاران فضای سبز قدیمی شهر به جا مانده است. باغ‌هایی که به گفته سید امین حمصی، از فعالان زیست محیطی شیراز، قدمتی دارند به طول صد سال. منطقه‌ای که وسعتش درگذشته بالغ بر 3 هزار و 500 هکتار بوده و انواع و اقسام میوه‌های هر فصل در آن برداشت می‌شده است؛ از سیب‌های سرخ و سفیدش گرفته تا انارهای صددانه یاقوت و زردآلوهای طلایی و شیرین. باغ‌هایی که کل عرصه به جا مانده از آنها این روزها به یک هکتار نمی‌رسد. حمصی ادامه می‌دهد: «بالا بودن ارزش زمین در محدوده قصر‌الدشت طی سال‌های اخیر باعث شده تا افراد سودجو با به آتش کشیدن عمدی باغ‌ها زمینه تغییر کاربری آنها را فراهم کنند. باغ‌هایی که جزو سرمایه‌های ملی محسوب شده و میراث طبیعی شیراز هستند و حفظ آنها جز در سایه همدلی و همراهی همه مسئولان شیرازی امکان‌پذیر نیست.»
بهرام پارسایی، از کارشناسان شهری شیراز، هم دست روی نقطه ضعف قوانین موجود در بازدارندگی افراد سودجو و سازندگان ساختمان‌های‌بلند در ارتفاعات شیراز گذاشته و می‌گوید: «ضعف این قوانین اجازه نداده است که ما بتوانیم در نگهداری ‌از باغ‌ها قدم مثبتی برداریم.» به گفته او، باغ‌های کهنه قصرالدشت ریه‌های تنفسی شهر شیرازند و با قطع روزانه درخت‌هایش آینده خوبی  پیش روی شیراز نیست.

حاشیه‌نشینی؛ مشکل دیگر کلانشهر شیراز
هر چه‌ تب و تاب توسعه زندگی شهرنشینی در شیراز شتاب می‌گیرد بر مشکلات متولد شده از این اندیشه هم بیشتر و بیشتر افزوده می‌شود. قربانعلی فرهادی، از کارشناسان این حوزه، می‌گوید: «رنگ و لعابی که زندگی شهرنشینی دارد و عرصه‌ای که با نابودی باغ‌های این شهر برای حضور جمعیت مهاجر فراهم آمده باعث شده تا حاشیه شهر شیراز با تفاوتی هزار برابری با قلب این شهر امروز با مشکلات اجتماعی و فرهنگی بسیاری رو به رو باشد. منطقه‌ای که پذیرای بالغ بر 200 هزار نفر حاشیه‌نشین است. فرقی نمی‌کند. به هر نقطه حاشیه‌نشین که سر بزنیم با جمعیت انبوهی از مردم مهاجر روبه‌رو می‌شویم که هر یک به امید دستیابی به زندگی بهتر راهی این شهر شده است، طوری که امروز در رکن‌آباد بالغ بر 13 هزار نفر، در مرغان 5 هزار و 700 نفر، در منطقه سعدی 5 هزار و 250 نفر، در منطقه دوکوهک 4 هزار و 500 نفر، در منطقه قلعه‌نو 3 هزار و 600 نفر و در منطقه وزیر‌آباد بالغ بر 3 هزار نفر حاشیه‌نشین زندگی می‌کنند. مردمی که علاوه بر این مناطق در منطقه شرغن، اقبال‌آباد، ماه فیروزان؛ مهدی‌آباد، سهل‌آباد؛ شهریار زرقان، سلطان‌آباد و فیوج هم پراکنده‌اند و با کمترین امکانات زندگی روزگار می‌گذرانند.» در میان هزار و یک دلیلی که مسئولان برای حاشیه‌نشینی در شیراز مطرح می‌کنند حرف‌های محمد‌رضا طالبان، عضو شورای اسلامی شهر شیراز، شنیدنی است. کسی که می‌گوید در 6 سال گذشته بر اساس مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی کشور بالغ بر یک هزار و 800 هکتار از اراضی و روستاهای حوالی شیراز به این شهر اضافه شده و با توجه به این شرایط باید ناقوس موج دوم حاشیه‌نشینی در شیراز را به صدا درآوریم. موضوعی که اگر برای آن تدبیری اندیشیده نشود، این کلان‌شهر را در آینده با مشکلات بسیاری همراه خواهد کرد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code