موضوعات
ضمیمه

ناخوانده‌هایی از نامه‌های عارف

نویسنده: فرزاد سپهر خبرنگار استان‌ها
کتاب «نامه‌های عارف» شامل 69 نامه از عارف قزوینی است که به پژوهش و کوشش مهدی به‌خیال در سال جاری توسط انتشارات هرمس منتشر شده است...
1396/07/10
کتاب «نامه‌های عارف» شامل 69 نامه از عارف قزوینی است که به پژوهش و کوشش مهدی به‌خیال در سال جاری توسط انتشارات هرمس منتشر شده است. 7 نامه نیز پس از گردآوری و تدوین نهایی توسط پژوهشگر به کتاب افزوده شده است. بخش پیوست نیز شامل تصاویری بدیع و در چند نمونه منتشر نشده از سال‌های حیات عارف قزوینی به خصوص در دوران زندگی در همدان است. طرح جلد کتاب را استاد برجسته گرافیک ایران، قباد شیوا طراحی کرده است. استاد شیوا خود اهل همدان است و به گفته به‌خیال با استقبال از انجام طراحی جلد کتاب آن را آماده کرده و به پژوهشگر و ناشر سپرده است. مقدمه کتاب را استاد دکتر محمدعلی اسلامی‌ندوشن نوشته است. با مهدی به‌خیال گفت‌و‌گویی داشتیم که در ادامه می‌خوانید.
  • چه شد سراغ عارف رفتید؟                                                                                                                                          
من به سراغ عارف نرفتم، عارف به طرزعجیبی مرا دنبال خودش کشاند و بعد از آن من شگفت‌زده با زندگی و هنر او درآمیختم. سال‌ها پیش که با ادبیات و شعرای مشروطه انس و الفتی پیدا کرده بودم و در آن میان آثار آن دوره را مطالعه می‌کردم مجذوب عارف شدم؛ عارف جذابیت‌ها و ویژگی‌ها منحصربه‌فردی داشت. عارف زودباور و ساده‌دل و رئوف بود با روحی لطیف و شاعری بود حساس با آرمان‌های بزرگ. وی تصنیف را بـه سرحد اعلا رسانید كه هنرمندی بود تصنیف‌ساز و موسیقی‌دان و سازنده‌ آهنگ‌ها و خواننده‌ كنسرت‌ها. عارف كنسرت‌هایی برپا کرد برای مردم وطن، و شُهره شد بـه «شاعر ملّی» كه به شایستگی چنین لقبی سزاوارش بود، و به قول بعضی از نویسندگان خط را هم زیبا می‌نوشت، و به قول خودش از چندین هنر بهره‌ داشت. عارف عصاره مشروطیت بود. او هرچه داشت و نداشت را با صداقتی نادر در راه آزادی‌خواهی بین مردم تقسیم کرد و در ازای آن انواع ناملایمات  و ناسپاسی‌ها را از مردم نامهربان به ارمغان گرفت. او یک شاعر تمام‌عیار مردمی بود، شاعری که ترانه‌سرایی را به اوج رساند و با صدای خوب خود در کنسرت‌ها با شور و نوایی عاشقانه به عرش رساند. او تلخی‌ کم ندید و از هر کس و ناکس کم طعنه و کنایه نشنید مضاف بر این‌ها خود نیز بر آن‌ها شدت می‌بخشید «این‌قدر که زندگی بر من سخت گرفت من بر او سخت‌تر گرفتم؛ صبح شد باز از گریبانم/ زندگی دست برنمی‌دارد» تا آنجا که با دلی پرخون گوشه‌نشینی و انزوا اختیار کرد. عارف در ابتدا به‌هیچ‌وجه چنین خصیصه‌هایی نداشت و سرخوردگی‌ها از سیاست و از دست دادن یاران جانی و از همه بدتر حمله شازده قاجار او را به خانه‌نشینی واداشت تا بالاخره او را از پا درآورد.
  • پژوهش درباره عارف چه مدت به طول انجامید تا به شکل کتاب منتشر شد؟
تحقیقات و پژوهش و گردآوری مواد کار را از 20 سالِ پیش به‌ طور جدی شروع کردم و در نشریات، کتاب‌ها، مجموعه‌های خصوصی، مراکز فرهنگی ازجمله سازمان اسناد ملی، کتابخانه مجلس، ثبت‌ احوال و بسیاری جاهای دیگر که گمان می‌بردم شاید ردی از عارف به دست آورم به جست‌وجو ‌پرداختم. در این راه گرچه ناملایمات دیدم تا همکاری، اما هر چه بود شور و شوق بود که ادامه راه را هموار می‌کرد.
  •  از  همکاری نکردن‌ها بگویید و نتایجی که دوست‌داشتید به بار بنشیند اما نشد؟
در این بین توانستم سجل (شناسنامه) جیران (خدمتکار عارف) را در ثبت‌احوال همدان پیدا کنم اما متأسفانه مدیر مربوطه از ارائه کپی آن به من حتی زمانی که به‌واسطه «سازمان اسناد ملی غرب کشور» با آن اداره مکاتبه صورت گرفت خودداری کرد .
  • کتاب شما در بردارنده چند نامه است و این نامه‌ها چه اهمیتی دارد؟
این کتاب شامل 69 نامه از عارف قزوینی است که 7 نامه پس از گردآوری و تدوین نهایی به دست من رسید و بدان افزودم. در مجموعه‌ حاضر نكات جالب و قابل تأملی یافت می‌شود و خواننده را با فضای دوران مشروطه و حس وطن‌دوستی عارف بیش از پیش آشنا می‌سازد. در مورد بعضی از اشخاص نامدار همچون: ملك‌الشعرا بهار، سید حسن تقی‌زاده، علی دشتی، لطفعلی صورتگر و دیگر كسان اطلاعات ارزشمندی به دست می‌دهد كه اهمیت نامه‌ها را دوچندان می‌كند. اما از سوی دیگر آنچه در خلال نامه‌های عارف برجستگی دارد احوال‌‌پرسی‌های معمولی و گلایه‌هاست و بگومگو‌هایی كه روحیات و خُلقیات عارف را آشکار می کند، خصوصا آنجا که سفره‌ دلش را برای این ‌و آن گشوده است؛ هم از این‌روست كه سیلان عاطفه و درهم ریختگی روحی گاه به بی‌معنایی جملات منجر شده است.
  • آیا از مجموعه دستخط نامه‌های عارف، در کتاب شما نامه یا نامه‌هایی هستند که برای نخستین بار منتشر ‌شو‌د؟
بله در این کتاب  حدود 15 نامه از عارف برای نخستین بار است که منتشر می‌شوند.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code