موضوعات
ضمیمه

درخشش هنر سنتی ایران در نوارهای باریک تابان

نویسنده: نازنین ساسانیان خبرنگار استان‌ها
جاجواهری‌های درخشان نقره‌ای که با سنگ‌های گرانبها بیشتر می‌درخشند، گیره‌های براق فلزی که استکان‌های کمرباریک چای و قندان را دربرگرفته‌اندو اشیای مشابهی که منور و چشم‌نوازی آن‌ها باعث می‌شود...
1396/09/14
جاجواهری‌های درخشان نقره‌ای که با سنگ‌های گرانبها بیشتر می‌درخشند، گیره‌های براق فلزی که استکان‌های کمرباریک چای و قندان را دربرگرفته‌اندو اشیای مشابهی که منور و چشم‌نوازی آن‌ها باعث می‌شود حتی با یک‌بار دیدن‌شان آن‌ها را فراموش نکنید. «ملیله‌کاری» هنر فرم دادن به باریکه‌های نازک فلزی است. به تازگی در دنیا از روش استفاده شده در ساخت این صنایع دستی برای ساخت تصاویر هنری کاغذی بهره می‌برند.

نگاهی به «ملیله»
ملیله‌کاری شاخه‌ای از هنر سنتی فلزکاری است که با مفتول‌های نازک طلا ، مسی و اغلب نقره تهیه و از این طریق وسایلی مانند سینی، قندان، گیره استکان و گل‌سینه تولید می‌شود. در این هنر از ابزار کاری شبیه به ابزار و ادوات زرگری همچون موم طبیعی، تیزاب، زاج سفید و جوهر گوگرد استفاده می‌شود. ملیله‌کاری بیشتر در زنجان و بروجرد دیده می‌شود، برخی از صنعتگران اصفهان، تبریز و تهران نیز به آن مشغول هستند. البته ملیله‌کاری‌های این شهرها از نظر ساختار، نقش‌ و عیار نقره مصرفی متفاوت هستند. به عنوان نمونه به لحاظ كیفیت ساخت، ملیله اصفهان دارای نقوش بزرگ‌تر از ملیله زنجان است. اما به صورت کلی در ایران ملیله زنجان با توجه به طرح‌ها و نقوش، اصیل و خصوصا ظرافت زیاد آن در مجموع از كیفیت بالاتری برخوردار است. از جمله هنرمندان ملیله کار زنجان می‌توان به مرحوم كربلایی حسینعلی، مرحوم مشهدی رحمان ، مرحوم موسی کاظمیان مقدم ،مرحوم حاج صمد همامی، وهنرمندانی چون رحیم برجخانی ، حاج ابوالفضل ثبوتی و حاج قربانعلی پرداختی اشاره کرد. در حال حاضر نیز استاد «عبدالحمید محرر» در سال86 و استاد «محسن یزدانشناس» در سال 87 مهر اصالت یونسکو را دریافت کرده‌اند. نقش‌های معمول ملیله‌کاری ذهنی و تلفیقی از نگاره‌های سنتی ایران است که از طبیعت و طرح‌های سنتی الهام گرفته شده است. در این آثار طرح‌هایی مانند بته جقه، ریزه جقه، برگ فرنگ، برگ، غنچه، پیچ، جفت پیچ، پیچک، سه چشمه به چشم می‌خورد.

تاریخچه ملیله در ایران
نمونه‌های قدیمی از این هنر به ندرت وجود دارد زیرا برای استفاده مجدد از طلا و نقره آن توسط عده‌ای به‌ویژه در دروه ورود اعراب به دلیل گرانبها بودن اشیای نقره‌ای و وزن سبک آن‌ها به غارت برده شده و ذوب می‌شد به همین سبب هم اکنون نمونه‌های زیادی از آثار ملیله در دسترس نیست. در حال حاضر تنها چند سرقلیان، گیره استکان، سینی و جواهر از دوره قاجاریه باقی مانده است که در موزه‌های خارجی، داخلی و ومجموعه‌های خصوصی نگهداری می‌شود. به روایت اکثر محققان، قدیمی‌ترین نمونه‌ها‌ به سال‌های ۵۵۰ تا ۳۳۰ ق . م باز می‌گردد. در «دورالورپوس» نیز آثاری مربوط به سال‌های ۳۳۰ تا ۲۲۴ ق . م به دست آمده است که نشان از رواج ملیله‌کاری در آن دوران دارد. پروفسور آرتور پوپ در کتاب «شاهکارهای هنر ایران» درباره آثاری ملیله متعلق  به قرن 12 میلادی مطالبی نوشته است.

روش ساخت ملیله
برای ساخت ملیله در وهله اول شمش‌های نقره را با چکش یا دستگاه نورد به شکل مفتول‌های باریک در آورده و سپس آن‌ها را در کنار هم در یک قالب قرار داده شده و و با نقره‌ای با عیار پایین‌تر لحیم می‌شوند.
 در مرحله بعد صفحه‌ای مستطیل شکل کاملا موم اندود می‌شود به شکلی که لایه‌ای به ضخامت ۳ تا ۴ میلی‌متر از موم صفحه را پر کند. سپس به وسیله دیواره‌های قالب‌شکل طرح کلی را تقسیم‌بندی می‌کنند. در این مرحله نقوش ملیله که پیش از ان به وسیله دست و ابزارهای ظریف از نوار نقره و طلا ساخته شده‌اند در این قالب جا داده می‌شود.
در آخرین مرحله نیز طرح‌های چیده شده به وسیله مفتول‌های فولادی بسیار ظریف به هم بسته شده تا بهم نریزد سپس به وسیله ذوب کردن موم ، اسکلت ملیله ساخته شده. را از صفحه زیرین جدا می‌شود و با براکس و براده نقره آتش‌کاری و به هم لحیم می‌شوند.
سپس محصول را که تقریبا به پایان نزدیک می‌شود را در طشتکی حاوی محلول رقیق اسید سولفوریک یا محلول راغاب که ترکیبی از محلول زاج سفید و آبی است قرار داده و می‌جوشانند تا اضافات و لکه‌های نقره از بین برود. آخرین مرحله نیز پرداخت و سمباده کاری است. امروزه تصاویر و ویدیوهای ساخت کاردستی‌های کاغذی به سبک ملیله‌کاری در شبکه‌های اجتماعی و اینترنت به صورت فراگیر منتشر می‌شود. روشی که سالیان قبل هنرمندان ایرانی از آن برای ساخت ملیله بهره می‌بردند. فراگیر شدن این روش امروز، شاید تولدی دوباره برای این هنر کهن باشد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code