موضوعات
البرز

حیات آب‌انبارها در گرو تغییر کاربری

نویسنده:
‌آب‌انبارهایی که در گذشته توسط خیران برای روزهای کم‌آبی وقف می‌شد امروزه در معرض نابودی قرار گرفته...
1396/09/11
‌آب‌انبارهایی که در گذشته توسط خیران برای روزهای کم‌آبی وقف می‌شد امروزه در معرض نابودی قرار گرفته و نیازمند تدابیر مسئولان مربوطه برای تغییر کاربری و استفاده بهینه با حفظ میراث فرهنگی و تاریخی آنهاست. از آب‌انبارها به خاطر معماری شگفت‌انگیز و به عنوان یک اثر تاریخی و فرهنگی می‌توان برای جذب گردشگران استفاده کرد. با احیای آب‌انبارها و اتخاذ تدابیر درست دوباره می‌توان این آثار طبیعی و تاریخی را رونق بخشید و ضمن حفظ میراث گذشتگان، از آنها به شیوه‌های مختلف بهره برد.
به گزارش ایرنا، «علی امانی‌فرد» کارشناس مسئول اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قم گفت: «پایین بودن مخزن آب، ضخامت دیوارها (عایق بودن) و وجود بادگیر باعث می‌شد در روزهای گرم نیز آب خنک در دسترس مردم باشد وتهویه مطلوب هوا توسط بادگیرها از گندزدگی آب جلوگیری می‌کرد. از آب‌انبارها علاوه بر ذخیره آب آشامیدنی، برای مقاومت و ایستادگی برابر دشمن هنگام محاصره نیز استفاده می‌شد به همین دلیل در دژها و کاروان‌سراها نیز آب‌انبار دیده می‌شود. در ایران از روزگاران کهن به علت کمبود آب آشامیدنی در بخش عمده‌ای از این سرزمین ارزش واعتبار بسیار برای آب‌انبارها قائل بودند. آب‌انبار یکی از بناهایی بود که در زمان‌های بسیار دور برای تامین آب، به‌ویژه در مناطقی که به آب دائمی (چشمه و قنات) یا باران متکی بود، احداث شد و توسعه یافت. نقش حیاتی آب‌انبارها در بافت شهرها به‌ویژه در شهرهای حاشیه کویر و منطقه کم‌آب ایران و تکامل طرح و شیوه ساختمان و بعد هنری و تزئینی آنها به‌ویژه در سردرها و کتیبه‌ها در دوران اسلامی چشمگیر‌تر شده است.»
امانی‌فرد تعداد آب‌انبارهای ثبت شده در فهرست آثار ملی استان قم را 42 اثر عنوان کرد و گفت: «سه آب‌انبار واقع در روستاهای دولت‌آباد و دولت‌آباد آقا از بخش مرکزی قم، مراحل نهایی ثبت را سپری می‌کند. برخی از آب‌انبارها مرمت شده ولی اکثر آب‌انبارها به دلیل تخصیص نیافتن اعتبار در حال نابودی است، همچنین آب‌انبارهای شادقلی خان و بازار کهنه به بخش خصوصی واگذار شده و تبدیل به چایخانه شده است و آب‌انبار وادی‌السلام و طلاب در حال مرمت و تغییر کاربری است.»
آب‌انبار شادقلی خان واقع در شهر قم، ظلع جنوبی فاز چهارم خیابان 45متری عمار یاسر، مربوط به دوره قاجار است که در اوایل سال 1384 با شماره 2798 به ثبت آثار ملی ایران رسیده است.
آب‌انبار وادی‌السلام واقع در شهر قم، خیابان خاک‌فرج، جنب آرامستان وادی‌السلام، مربوط به سال 1338هجری قمری است که در اواخر سال 1386 با شماره 20233 به ثبت آثار ملی ایران رسیده است.
عارف فرجام، رئیس اداره حقوقی و ثبتی اداره کل اوقاف و امور خیریه قم، نیز با بیان این‌که آب‌انبارها از جمله موقوفاتی است که کارایی گذشته خویش را از دست داده، گفت: «وقف باید بر اساس نیت واقفان صورت گیرد، از این رو باید تبدیل به احسن شود. با سرمایه‌گذاری عام‌المنفعه یا واگذاری اجاره به بخش خصوصی می‌توان از ظرفیت آب‌انبارهای استان قم بهره برد. با اجرای برنامه‌هایی عام‌المنفعه از جمله فرهنگی و فنی و حرفه‌ای و سایر موارد می‌توان از این مکان‌ها برای خدمات‌رسانی به مردم استفاده کرد. در همین راستا از نهادهای مجری و شهرداری قم درخواست کرده‌ایم برای این مکان‌ها برنامه‌ریزی کنند. در کنار طرح واگذری آب‌انبارها، با ساخت و سازها و تبدیل به سفره‌خانه‌های سنتی، می‌توان از مبلغ اجاره‌ آنها، قبوض آب مصرفی مستمندان جامعه را پرداخت کرد تا این گونه بتوان نیات واقفان آب‌انبارها را نیز اجرا کرد.»
رئیس اداره حقوقی و ثبتی اداره کل اوقاف و امور خیریه قم با بیان این‌که پنج مورد آب‌انبار با قابلیت واگذاری برای تغیییر کاربری در استان قم را به نهادهای مربوطه اعلام کرده‌اند، گفت: «این تعداد آب‌انبار معرفی شده است تا با حفظ میراثی آن و استفاده از موقعیت و ظرفیت‌های آن بتوان برای نگهداری‌شان تدابیر لازم را اندیشید. همچنین در حال حاضر تعدادی از آب‌انبار‌ها از جمله آب‌انبار شهدا، شادقلی خان، سردار و صفاییه برای بهره‌برداری به بخش خصوصی واگذار شده است.»
تعدادی از آب‌انبارها در استان قم بر اثر بی‌توجهی و غفلت برخی از متولیان امر و آگاهی نداشتن مردم از این آثار تاریخی و وقفی، به مکان‌هایی بدون استفاده و یا زباله‌دان تبدیل شده است. رسیدگی به وضعیت آنها با اعتماد به بخش خصوصی در واگذاری این آثار، می‌تواند روح زندگی را در این مکان‌ها زنده کند. همچنین یکی از کارکردهای این آب‌انبارها ترویج آموزه‌های اسلامی و دینی به‌ویژه فرهنگ وقف در جامعه است. در گذشته خیران این مکان‌ها را برای خدمات‌رسانی بهتر به مردم وقف می‌کردند وتوجه به این مکان‌ها می‌تواند تاثیر بسزایی در الگوگیری مردم قم از فرهنگ وقف داشته باشد.
امروزه در بسیاری از کشورها با رونق صنعت گردشگری از مکان‌های تاریخی برای جذب گردشگر استفاده می‌کنند. این آب‌انبارها در استان قم با ویژگی‌های معماری خاص، نگاه هر گردشگری را خیره می‌کند. تغییر کاربری و استفاده مجدد از آب‌انبارها می‌تواند ضمن حفظ تمدن و تاریخ یک ملت، باعث ماندگاری این آثار تاریخی و جذب گردشگران شود.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code