کردستان

نشان اصالت

نویسنده: صباح حسنی اورامی / فعال فرهنگی
لباس محلی سندی برای به نمایش گذاشتن اصالت فرهنگی چندین هزار ساله‌ است...
1396/02/03
لباس محلی سندی برای به نمایش گذاشتن اصالت فرهنگی چندین هزار ساله‌ است. از بازار سنتی و قدیمی سنندج (بازار آصف، براتیان و ناو‌گوزه‌ر) که عبورکنید آنچه چشم‌ها را به دام خود می‌اندازد، زرق و برق لباس‌های محلی است که روی آن‌ها سنگ، پولک و منجوق دوزی شده است، لباس‌هایی که چندین دهه است‌ زیور زنان کُرد بوده است و درسال‌های اخیر بیشتر در‌ اعیاد و جشن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نابودی تنوع لباس کردی
پوشش زنان و مردان ایران از گذشته از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و دارای تنوع فراوان در رنگ و طرح است و این تنوع با شرایط جغرافیایی، آب و هوا، ‌فرهنگ قومی و وضعیت اقتصادی رابطه مستقیمی دارد. اما امروز به دلایل مختلف این تنوع در حال کمرنگ شدن است و فقط در بعضی از استان‌ها، لباس‌های محلی مورد استفاده قرار می‌گیرد و توانسته تا حدودی اصالت خود را حفظ کند.
 مردم کُرد لباس محلی را بخشی از فرهنگ خود یا آن را عامل هویت فرهنگی خود می‌دانند.

لباس محلی زنان
لباس محلی زنان کُرد پیراهنی بلند و دارای رنگ‌های متنوع و پولک‌های پرزرق و برق است که روی این پیراهن جلیقه‌ای که در زبان محلی به آن «سوخمه» می‌گویند می‌پوشند که بیشتر از جنس مخمل است و بسته به شرایط اقتصادی با انواع سکه و زیورآلات به هم وصل می‌شود. گاهی نیز روی سوخمه پوششی بلند(ردا مانند) به نام «کوا» و در بعضی اوقات نیم تنه‌ای به نام «سه‌لته» می‌پوشند که مناسب انواع مجالس شادی است. شلوار این لباس، شلواری گشاد بیشتر از جنس ساتن است.

لباس محلی مردان
لباس محلی مردان نیز شامل پیراهن کوتاهی به نام «چوخه» که از جنس پشم و کتان است و شلواری گشاد به نام «رانک» که از مچ پا تنگ است. روی این لباس شالی (پشتوین) تقریبا به طول 10متر(کمتر یا بیشتر ) بسته می‌شود و در برخی مناطق مانند اورامانات کت کوتاهی از جنس نمد(فرنجی) روی آن می‌پوشند.لباس کُردی مردانه اشاره دارد به یکی از نقوش برجسته به جا مانده از هزاره اول که فردی در آن شلواری محلی به پا دارد که از پایین مچ پا تنگ شده و شبیه لباس محلی امروز است که می‌تواند نشان دهنده سابقه كهن لباس کردی باشد.

سربند
اقوام کُرد همیشه سربند به سر داشتند که نوع آن برای زنان و مردان بسته به شرایط سنی متفاوت بوده است. دختران جوان سربندی به نام «گلونی» و دارای کنتراستی مساوی بین رنگ‌های‌روشن می‌پوشیدند. در این میان مسن‌ترها از پارچه‌ای مخصوص از جنس پنبه که رنگ قهوه‌ای در آن بیشتر به کار برده می‌شد و زنان میانسال از پارچه‌ای لطیف(ره‌شتی و سرکه‌ایی) که رنگ مشکی و قهوه‌ای آن بیش از رنگ‌های دیگر به چشم می‌خورد استفاده می‌کردند. گاهی اوقات نیز در بین سربند خود نوعی تاج و تخته قرار می‌دادند که علاوه بر این که وقار آن‌ها را چند برابر می‌کرد بر قد آنان نیز می‌افزود. نوع دیگری گلونی وجود دارد که سابقه‌اش به بیش از 1500 سال می‌رسد.
البته نوع بستن سربند یا همان گلونی در مناطق کردستان متفاوت است. سه نوع لباس نمدی چند هزار ساله به اسم‌های «کرک، کله بال و فرنجی» وجود دارد، که پوشش هر یک از این لباس‌ها اعتبار اجتماعی افراد را مشخص می‌کند.

پاپوش
در پوشش کردی انواع پاپوش‌ها وجود دارد:پاپوش‌های رو رنگی، سوزن دوزی شده با پارچه‌ای از جنس گلابتون و ابریشم که با منجوق و سنگ بر روی آن نقوش هندسی ایجاد می‌کردند.
پاپوش‌های زیر پارچه را برای مردان جوان، زیر چرمی مردان میانسال و زیر‌آجیده برای پیرمردان استفاده می‌شود.

کلاه یا دستمال
در مناطق مختلف کردستان کلاه را با دستمال(ره‌شتی یا جامانه ) استفاده می‌کنند و در مهاباد، بوکان و بانه دور کلاه را دستمال پارچه‌ای دارای ریشه آویزان می‌بندند و کلاه زنان نیز از جنس مخمل و پارچه(کلاه فَیس) است و روی آن را با سکه و سنگ تزئین می‌کنند.
پارچه یک نوع لباس کردی به اسم «مه‌رز» باف وجود دارد، که از موی بز «مرخز» و با استفاده از دستگاه «جولایی» که از قدیمی‌ترین دستگاه‌های بافت تاریخ بشر است، بافته می‌شود.پیراهن زنان کُرد بلند است و بیشتر به‌رنگ‌های اصلی «قرمز، آبی، زرد» که روی آن با اشکال مختلف منجوق دوزی می‌شود، و جزو لباس‌های کاملا پوشیده محلی در ایران به شمار می‌رود. شلوار آن نیز کاملا پوشیده است.زنان کُرد بسته به شرایط اقتصادی از انواع سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی با شکل‌های هندسی و اسلیمی به صورت مچ‌بند(پاموره)، گردنبند، گوشواره و انگشتر بر روی لباس خود استفاده می‌کردند.

حفظ اصالت
لباس کردی به خاطر زیبایی و تنوع فراوان، سنگینی و وقاری که به افراد می‌دهد، پوشش کاملی محسوب می‌شود و پایبندی اقوام کُرد به سنت باعث شده است که تا به امروز اصالت خود را حفظ کند.

ضرورت حفظ داشته‌های بومی
البته باید بیش از این‌ها به فکر حفظ اصالت پوشش کردی باشیم، و این امر با معرفی فراوان لباس کردی به جهانیان، ترغیب به پوشش لباس و درک بیشتر ارزش‌های سنتی خود به خود صورت می‌گیرد. مدت زیادی است که لباس‌های فرنگی پوشش‌های محلی ما را تا حدودی کمرنگ کرده‌اند. هر چند این لباس‌ها با باور و خلقیات ما متفاوت است اما توانسته خود را در دل جوانان جای دهد. ما نباید لباس‌های محلی و بومی خود را فراموش کنیم. قطعا خرید از تولیدات محلی می‌تواند اشتغال و اقتصاد استان را بهبود بخشد. پس همه با هم و دست در دست هم می‌توانیم در معرفی هرچه بیشتر داشته‌های بومی خود تلاش کنیم که این نیز به نفع استان خواهد بود.