موضوعات
خراسان رضوی

شناسایی 200 آب انبار در شهر فیروزه

آب انبارهای تاریخی سبزوار مورد تخریب

نویسنده:
آب انبارها محلي براي تامين آب آشامیدنی مردم بودند و به دليل نوع ساخت و معماري مناسب، آب موجود در اين آب انبارها هميشه خنك بوده است. سبزوار از شهرستان‌هایی است که به دلیل آب و هوای خشک و کویری، در گذشته‌ها دور ساخت آب انبار در آن از رونق خوبی برخوردار بوده است.
1393/07/15
سبزوار- الهام شبانی مقدم- خبرنگار همشهری:آب انبارهای تاریخی سبزوار مورد تخریب جدی قرار گرفته اند.
در این ارتباط، کارشناس باستان شناسی اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سبزوار گفت: بحث آب انبارها متاثر از اقلیم، فرهنگ، دین مذهب و اقتصاد است. در سرزمینی‌هایی که در حاشیه کویر قرار گرفته‌اند نیاز به آب بیش از بیش احساس می‌شود. براساس اقلیم، آب انبارهای سبزوار به 2 قسمت کوهستانی و دشت تقسیم می‌شوند که برخی دارای مخزن و برخی نیز دارای حوض انبار و فاقد پله هستند. قسمت جدا‌کننده ذکر شده برای مصارف چهارپایان است که به وفور این‌گونه آب انبارها در این منطقه دیده می‌شود.
«محمد عبدالله‌زاده‌ثانی» افزود: حدود 200 آب انبار در قلل کوهستانی و دشت کویری شهرستان سبزوار شناسایی شده است اما به لحاظ این‌که درصد قابل توجهی از کاریزها با عوامل طبیعی و انسانی مورد تخریب قرار گرفته حائز شرایط ثبت در فهرست آثار ملی نیست، از بقایای معماری برج روی آب انبارها مشخص است که این مکان‌ها علاوه بر تامین آب در راهیابی نقش بسیار مهمی را برای مسافران داشته است.
وی گفت : در تقسیم‌بندی که در سبزوار صورت گرفت در جنوبی ترین بخش این منطقه بقایای آب انباری شناسایی شد که این حوض انبار به «دور بی بی خان» معروف است که بانویی به نام «بی بی» در دل کویر 3 آب انبار ساخته و این مکان‌ها را در راه خدا برای زائران، گردشگران، رهگذران وقف کرده است که این افتخار این خطه است که مردمانش به آن می‌نازند.
عبدالله زاده‌ثانی ادامه داد: شهرستان سبزوار سر راه ابریشم و راه شاهی معروف به جاده ولایت قرار گرفته که از آن به نام «راه زیارت» یاد می‌شود. در این مسیر بر اثر کشمکش ها، نقل و انتقال حکومت‌ها و هزاران بلایای طبیعی و انسانی افراد بسیار زیادی جان خود را از دست داده اند. در این مسیر تعداد بسیار زیادی آب انبار ساخته شده که برای استفاده از آن از هیچ کسی سوای این‌که دارای چه دین و ملیتی است پولی دریافت نشده است.کارشناس باستان شناسی اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سبزوار اظهار کرد: تعداد بسیار زیادی از آب انبارهای سبزوار از آب قنوات سیراب می‌شدند و به گونه‌ای مرمت می‌شد تا قابل استفاده در تمام فصول سال باشد. نیاکان ما به عشق این‌که از خاک افلاک شود زمین را تا عمق 250 تا 300 متر کاویدند، در طول 50 کیلومتر آب را جریان دادند و در دل کویر شریان حیات را جاری ساختند تا زائران در دل کویر بتوانند از آب بهره مند شوند.
عبدالله‌زاده گفت: مظهر قنات در سبزوار به نام دهانه فرهنگ یا «دهن فرح» یاد می‌شود یعنی محلی که آب از آن خارج می‌شود. دهنه فرح دگرگون شده فرهنگ است که در گذشته سبب ایجاد 150 شغل از جمله غسالی، کشاورزی، دامداری  شده و نگهداری آن با فردی به نام میراب بوده است.
وی با اشاره به داستان شهرستان سبزوار به نام «عروس قنات» گفت : هنگامی بر اثر خشکسالی آب قنات کم می‌شد صاحبان قنات گرد هم می‌آمدند و فردی را به نکاح قنات در می‌آوردند. بعد از آن مالکان کاریز مخارج زن را تا آخر عمر پرداخت می‌کردند و اگر قنات آبی نداشت اما برای این عروس قنات نان در بر داشت.
عبدالله‌زاده افزود: قدیمی ترین آب انبارهای شناسایی شده در سبزوار در چهار طاقی ریوند یا آتشکده آذر برزین مهر است قدمت تاریخی این آب انبار به بیش از 1700 سال پیش و مربوط به دوره ساسانیان و  آب انبارهای حاج کریم، 8 پایه، سرسنگ، حوض مرغ، حوض بازار، حوض کاروانسرای عرب ها، کارونسرای فرامرز خان عمده ترین آب انبارهای شهرستان سبزوار است.
از آب انبارها به نحو شایسته در شهرستان بهره برداری نمی‌شود
کارشناس باستان شناسی اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سبزوار ادامه داد: متاسفانه اکثر بناهای تاریخی سبزوار از جمله آب انبارها موقوفه و دارای متولی خاصی است این‌که چرا از آب انبارها به نحو شایسته در شهرستان بهره برداری نمی‌شود به لحاظ معذوریت قانونی است. هنگامی که میراث فرهنگی اثری را به ثبت ملی می‌رساند باید رضایت مالک اثر اخذ شود.
عبدالله زاده اضافه کرد: مالکان تعداد بسیار زیادی از آب انبارها رضایتی به ثبت اثر در فهرست آثار ملی ندارند. متولی موقوفه مباحثی را مطرح می‌کند که شامل تنگناهای ثبتی می‌شود. بدیهی است همه آثار تاریخی بالقوه یک اثر تاریخی است اما به فعلیت رساندن آن بسیار مشکل است که متاسفانه نتوانسته ایم این مورد را حل سازیم.
کارشناس باستان شناسی اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سبزوار نخستین بررسی باستان شناختی صورت گرفته در شهرستان سبزوار را مربوط به سال 1316 دانست و گفت: در همین سال توسعه شهری سبب تخریب بازار قدیمی و بالتبع تعداد بسیار زیادی از آب انبارها شد و همچنین در شبستان شرقی مسجد جامع شهرستان نیز پایابی بود که 70 سال قبل از سوی فقیه سبزواری تخریب و از بین رفت.
وی افزود: از 8 آب انبار موجود در سبزوار تاکنون توانسته‌ایم با همکاری متولی تنها از حوض 8 پایه استفاده بهینه شود و مابقی آب انبارها در بلاتکلیفی به سر می‌برد. میراث فرهنگی حاضر به مشارکت سرمایه‌گذاران در بهره برداری از آب انبارها که گنجینه این کهن شهر هستند با رعایت حفظ شان اثر است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code