موضوعات
کرمان

روح حیات در کالبد مجسمه

نویسنده:
استاد «علی اکبر صنعتی» یکی از نوابغ مجسمه‌سازی ایران و جهان در سال 1259 شمسی در کرمان به دنیا آمد و در پرورشگاهی در همین شهر تربیت شد...
1396/05/17
استاد «علی اکبر صنعتی» یکی از نوابغ مجسمه‌سازی ایران و جهان در سال 1259 شمسی در کرمان به دنیا آمد و در پرورشگاهی در همین شهر تربیت شد. پدرش بعد از جنگ دوم جهانی بر اثر طاعونی که در ایران فراگیر شده بود درگذشت و مادرش او را به «پرورشگاه صنعتی کرمان» سپرد. به همین دلیل او فامیل خود را از سرپرست جدیدش گرفت. به گزارش همشهری، علی اکبر در تهران در مدرسه کمال‌الملک هنر آموخت. وی در گفت‌وگویی درباره بروز اولین نشانه‌های شخصیت هنری‌اش می‌گوید: «روزی شاخه‌‌ای از گل‌ را‌ بر صفحه کاغذ کشیده‌ بودم‌ و‌ چون رنگ نداشتم رنگ خود آن گل را روی کاغذ آوردم و به جای برگ‌های سبزش‌ هم‌ از برگ‌های واقعی تا جایی که‌ امکان‌‌پذیر‌ بود استفاده‌ کردم‌ و بدین ترتیب شاخه گلی‌ کشیدم و در روز عید نوروز به مربی‌ام تقدیم کردم. او از همان روز مرا تشویق‌ کرد‌ که به کار نقاشی بپردازم.»
وی شاگرد ابوالحسن‌خان صدیقی بود. لیسانس نقاشی گرفت و تا پایان عمر عضو پیوسته فرهنگستان هنر ایران بود. استاد صنعتی تنها هنرمند ایرانی است که دو موزه به نامش، یکی موزه صنعتی کرمان و دیگری موزه صنعتی تهران، ثبت شده است. طی چند دهه فعالیت استاد، از وی نزدیک به 2 هزار تابلوی نقاشی رنگ روغن، آبرنگ، موزاییک و نزدیک به 400 مجسمه باقی مانده است. متأسفانه تعدادی از آثار استاد در دو دوره متلاطم تاریخی، یکی در 28 مرداد و دیگری در حول‌وحوش سال‌های انقلاب، تخریب و نابود شدند. وی چند سال پیش از مرگش سکته مغزی کرد و قدرت تکلم خود را از دست داد و نیمه چپ بدنش فلج شد. استاد در سال 1385 در 90 سالگی از دنیا رفت. استاد صنعتی در نیمه دوم عمرش تلاش کرد تا به نقاشی آبرنگ اعتبار ببخشد. معروف‌‌ترین آثار آبرنگ صنعتی شامل آن یادها که رفت، سپیده دم دهکده، یاد ایام کودکی، باغ بی‌حصار، شبان و موسی، کوه و دشت، می‌شود دوست داشت، آقا سید حسن، به شوق پرواز، یک جهان رنگ و نقش، زندگی با آبرنگ، زندگی در مرداب، اسب تنها در دشت، عاشقان گل، پناه و جمعه سبز است. تعدادی از نقاشی‌های استاد با موضوع طبیعت در موزه نقاشی پشت شیشه نگهداری می‌شود. بسیاری معتقدند ذوق و روحی که در آثار «صنعتی» وجود دارد، مربوط به دوره سختی است که در یتیم خانه به سر می‌برد.

دیدن هنر کمال‌الملک
هر چند که برخی او را شاگرد کمال‌الملک می‌دانند، اما خودش این سخن را رد کرده و در این باره در گفت‌وگویی در سال 67 گفته بود: «مرحوم کمال‌الملک خیلی‌ به من لطف داشت‌ و مرا تشویق می‌کرد.من در نیشابور به حضورشان رسیدم. در‌ آن‌ موقع‌ مرحوم کمال‌الملک دیگر توان نقاشی‌ نداشت و حتی موقع غذا خوردن هم دستش می‌لرزید. این مرد بحق بزرگ‌ترین‌ استاد‌ نقاشی‌ کشور ماست. ما هنوز تابلویی که ‌در رنگ‌آمیزی، پختگی کارهای او را داشته باشد نداریم، حتی‌ کپی‌های او از کارهای‌ رامبراند که بنده اصلش را در موزه لوور دیده‌ام، از‌ جهت رنگ‌آمیزی از اصل کار قوی‌تر است. همان تابلوی تالار آیینه، با وجود حرف‌هایی که‌ در مورد پرسپکتیوش می‌زنند‌ به‌ عقیده‌ من مصداق مسلم شعر خواجه است که فرمود: «بکن‌ معامله‌ای وین دل شکسته بخر که با شکستگی ارزد به صد هزار درست» به هر‌ حال‌ در مدرسه کمال‌الملک، آقای حیدریان و آقای‌ صدیقی که مجسمه‌ فردوسی‌ را ساخته، استادان‌ من بودند. استادان دیگری مثل‌ حسنعلی‌ خان‌ وزیری و آقای آشتیانی هم بودند. غیر از‌ اینها استاد شیخ و استاد رخساز هم هستند که بنده از ایشان بسیار الهام گرفته‌ام.»

آثار استاد صنعتی متعلق به مردم است
اما درباره استاد صنعتی «هادی سیف» پژوهشگر و نویسنده می‌گوید: «علی اکبر صنعتی در جمع شاگردان مدرسه صنایع مستظرفه یا همان مکتب کمال الملک چهره‌ای شاخص در نقاشی و مجسمه‌ سازی بود. وی به علت روحیه مردمی و شرایط زندگی که داشت، تلاش می‌کرد تا از سوی هنر و ارتباط با جامعه خود، آشتی جامعی میان مردم و هنر ایجاد کند. در این راستا استاد در حرکتی زیبا اقدام به تربیت شاگردان یتیم در تهران و کرمان کرد تا بدین طریق نیز نهضت کمال الملکی و آشتی هنر و مردم را زنده نگاه دارد. برای اثبات این صحبت کافی است که به مجسمه‌های صنعتی در موزه‌ها نگاهی بیندازیم تا دیدگاه وی را به ادبا، مشاهیر، حاکمان، عالی رتبه‌ها در کنار مردم نادار و طبقه ضعیف چون زندانیان دربند وغیره ببینیم. استاد صنعتی تلاش می‌کرد تا با نشان دادن بخش ضعیف جامعه از سوی هنرش، فریاد آن‌ها را به گوش‌های ناشنوا و چشمان نابینا منتقل کند. همچنین در تابلوهای نقاشی رنگ روغن و آبرنگ وی، شاهد جاودانی شدن موضوع‌هایی چون چوپانان سرگردان، کشاورزان، مردان کوچه و بازار هستیم که وفاداری علی اکبر صنعتی به رئالیسم را نشان می‌دهد. در صحبتی که با استاد ابوالحسن خان صدیقی، استاد مدرسه صنایع مستظرفه داشتم، درباره علی اکبر صنعتی به من گفت که وی آبروی نوین مکتب کمال الملک در مدرسه است.» وی در ادامه می‌افزاید: «سه کتاب درباره علی اکبر صنعتی تألیف کرده‌ام. در کتاب «یادمان استاد علی اکبر صنعتی، نقاش و مجسمه‌ساز معاصر» به زندگی او، بی‌بی، مادر استاد، یتیم خانه کرمان که در آن بزرگ شد و زندگیش در تهران پرداخته ‌ام. کتاب «شور عشق» نیز بخشی از کتاب فوق را تشکیل می‌دهد و در کتاب سوم با عنوان «چلچراغی در تاریکی» سعی کردم با شناخت بیشتر از استاد، زوایای ناشناخته او را به نگارش در بیاورم. می‌خواستم تا خوانندگان و علاقه مندان به هنر را با آرمان‌های والای استاد در هنر آشنا کنم. علی اکبر صنعتی در حقیقت هنر را در خدمت آرمان‌های خود می‌داند و در نامه‌ای خطاب به من نوشته بود که: « تأکید می‌کنم که به نگارگری‌های من (استاد) به دیده آرمان‌های من نگاه کنید». حال این آرمان‌ها همان حس فروتنی و نگاه وی به طبقه‌ای بود که خودش از آنجا آمده و در کنار آن‌ها زندگی می‌کرد. استاد صنعتی انسانی بی‌آلایش بود که به زرق و برق دنیا فکر نمی‌کرد.» وی با اشاره به تواضع استاد صنعتی و اینکه هیچ ‌گاه خود را نقاشی برتر ندانست، خاطر نشان می‌کند: « اوهنرمندی بزرگ بود و با تمام بزرگی که به‌ دست آورده بود هرگز خانه خود در خیابان پیروزی و محله قدیمی شان در کرمان را ترک نگفت و از مال و مقام پرهیز می‌کرد. او هرگز تفاخر نداشت و تمام این‌ها درسی بود برای همه ما. هنر از نگاه «صنعتی» بهانه ‌ای بود برای همدلی با جامعه و مردم کوچه و بازار. مهربان بود و دستگیر و دلواپس مردم که این صفات در آثارش نمایان است. همیشه خودش را جویای تجربه می‌دید و این ویژگی‌ها در شخصیت استاد نشان‌دهنده هنرمندی است که خلاقیت هنری با ذاتش یکسان بود.»

  از یتیم‌خانه تا قله هنر ایران
مرحوم صنعتی از نخستین مجسمه‌ سازان و نقاشان واقع ‌گرای دوره معاصر محسوب می‌شود که جدا از مهارت‌های بحق تحسین آمیزش در عرصه مجسمه‌ سازی، وی را باید از هنرمندان خلاق معاصر و حتی از بانیان شیوه‌ تازه‌ای در حیطه نقاشی آبرنگ دانست. شیوه او را باید مکتبی دانست در عرصه‌ نگاه تازه به نقاشی آبرنگ که باعث وجود پیروان بسیاری  شد. علی اکبر صنعتی طی چند دهه فعالیت هنری بیش از 2 هزار تابلوی رنگ و روغن، آبرنگ، موزاییک از سنگ و حدود ۴۰۰ مجسمه پدید آورد. از مشهور ترین کارهای او فرشته عدالت است که در ورودی کاخ دادگستری تهران قرار گرفته و آن را به همراه استاد ابوالحسن صدیقی و ارژنگ رحیم زاده طراحی کردندو ساختند. استاد صنعتی در نیمه دوم عمر، میان نقاشی رنگ و روغن و آبرنگ؛ به فکر اعتبار بخشیدن به نقاشی آبرنگ افتاد. به گونه‌ ای که آرام آرام آبرنگ ‌هایش منزلت مکتب شدن را یافت. مکتب نوین آبرنگ استاد سیدعلی اکبر صنعتی، تحولی بود بنیادین و شگفت‌انگیز که بی اغراق نسلی را در عرصه نقاشی رهرو خویش کرد. درکرمان هم علاوه برمجسمه و تابلوهایی که مرحوم صنعتی در آغاز فعالیت خود یعنی بعد از سال‌های 1320 تهیه کرده و درسالن پرورشگاه جای داده بود، توسط معاون رئیس جمهور وقت تعدادی مجسمه و تابلو از آثار سید علی اکبر صنعتی به مبلغ 500 میلیون ریال خریداری و در سالن پرورشگاه صنعتی در ردیف دیگر آثار موجود قرار گرفت   و موزه جالبی تشکیل شد که همه روزه مورد بازدید گردشگران و پژوهشگران قرار می گیرد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code