موضوعات
کرمان

ای بادهای سرد مخالف، منم درخت

نویسنده: سوگند اسلامی یامچی/ خبرنگار استان‌ها
30 سال دیگر باقی مانده و هر روز به پایان 30 سال نزدیک‌ و نزدیک‌تر می‌شویم. 30 سال تا از بین رفتن جنگل‌های شمال کشور باقی مانده است. طبق پیش‌بینی‌های هادی کیادلیری استاد دانشگاه و رئیس انجمن جنگل‌بانی ایران، اگر اوضاع نگهداری‌مان از جنگل‌ها به همین منوال پیش برود، تا 30 سال دیگر چیزی از جنگل‌های شمال باقی نمی‌ماند...
1396/05/15
30 سال دیگر باقی مانده و هر روز به پایان 30 سال نزدیک‌ و نزدیک‌تر می‌شویم. 30 سال تا از بین رفتن جنگل‌های شمال کشور باقی مانده است. طبق پیش‌بینی‌های هادی کیادلیری استاد دانشگاه و رئیس انجمن جنگل‌بانی ایران، اگر اوضاع نگهداری‌مان از جنگل‌ها به همین منوال پیش برود، تا 30 سال دیگر چیزی از جنگل‌های شمال باقی نمی‌ماند.
کیادلیری معتقد است که در چند سال اخیر، حدود 40 میلیون درخت کهنسال از بین رفته‌اند. فعالان محیط زیست مدام درباره نابودی جنگل‌های شمال و جنگل‌های بلوط زاگرس هشدار می‌دهند و این در حالی است که اوضاع درختان در شهرها بارها وخیم‌تر است. در چنین وضعیتی سوال این است که چه شد به اینجا رسیدیم؟
در فرهنگ ایرانی درخت جایگاه ویژه‌ای دارد. درختانی چون سرو، انجیر، انار، مورد و چنار در ایران کهن، تقدس داشتند و آیین‌هایی پیرامون نگهداری از درختان شکل گرفته بود. آیین‌هایی که در گذر قرن‌ها و تغییر ارز‌ش‌های سنتی به ارزش‌های مدرن به فراموشی سپرده شد. در اسطوره‌های کهن بشری چنان جایگاهی برای گیاهان در نظر گرفته شده بود که هر گلی نشانه خدا و هر درختی خانه یک فرشته بوده است. این باورها موجب شده بود که گیاهان خواصی ماوراء طبیعی پیدا کنند و رمز و راز بسیاری حول آن‌ها شکل بگیرد. این که برخی گیاهان در بهشت می‌رویند، شیره آن‌ها جاودانگی می‌بخشد و هرگز فنا نمی‌پذیرند از جمله داستان‌هایی است که درباره گیاهان در باورهای کهن وجود داشته است. اما درخت زندگی که گذشتگان از آن حرف می‌زدند، درختی که هرگز نمی‌میرد، هرگز پا از افسانه‌ها بیرون نگذاشت. امروز درخت‌ها می‌میرند و مرگ آن‌ها به گفته فعالان حوزه محیط زیست، سرعتی باورنکردنی گرفته است. در این میان، درختانی که صدها سال عمر کرده‌اند، شاید به عنوان نشانه‌ای از فرهنگ گذشتگان، هنوز مورد احترامند. شاید نگاهی به این درختان اهمیت و ارزش درخت را به یادمان بیاورد و موجب شود در نگاهمان به طبیعت، تجدید نظر کنیم. درختان کهنسال در شهرها و روستاهای مختلف ایران، در باور اهالی احترام و اهمیتی بسیار دارند، تا جایی که بسیاری برای برآوردن نذرهایشان، درخت را واسطه قرار می‌دهند و احسان به درخت را به عنوان راهی برای نزدیکی به آفریننده درخت قرار می‌دهند.  یکی از شگفت‌انگیزترین درختان ایران، درختی است که به درخت رحمت مشهور است. درخت رحمت، چناری است در طاق بستان کرمانشاه که حدود 8 و نیم متر قطر و 37 متر ارتفاع دارد. این درخت که از کهنسال‌ترین درختان ایران است، زمان کاشت آن را به دوران ساسانی و افسانه شیرین و فرهاد نسبت می‌دهند. در ادبیات عامه در خصوص این درخت آمده است که این درخت را شیرین در زمان شکسته شدن پای اسب خسرو پرویز و دیدار او با فرهاد در طاق بستان به عنوان یادگاری می‌کارد. درخت رحمت که به دارپهلوان نیز مشهور است، در سال 88 پس از مراقبت‌هایی که از آن شد به عنوان میراث طبیعی ملی به ثبت رسید. در حال حاضر این درخت یکی از جاذبه‌های طبیعی کرمانشاه و محوطه طاق بستان است.
بید قدمگاه، درخت تنومند دیگری است که گذر یکایک سلسله‌ها بر تاریخ ایران را در حدود 2000 سال شاهد بوده است. این درخت کهنسال یکی از نمونه‌های نادر است که به تنهایی حدود 20 متر در 130 متر فضا را در زیر چتر خود قرار داده است. این درخت عظیم در 40 کیلومتری جنوب غربی شهرستان رفسنجان در منطقه کوهپایه‌ای مس سرچشمه قرار گرفته است. برای تماشای درخت شگفت‌انگیز بعدی، نیازی نیست که چندان از بید قدمگاه فاصله بگیریم. در روستای تاریخی اودرج، در دشتی حاصل‌خیز در مسیر جاده رفسنجان به زرند، درختان کهنسال پسته بعد از صدها سال هنوز با ابهت ایستاده‌اند و نظاره‌گر منظره کوه‌های رنگ به رنگ حوالی اودرج هستند. یکی از کهنسال‌ترین این درختان، که از کهنسال‌ترین درختان پسته در دنیا محسوب می‌شود، بیش از 1500 سال قدمت دارد و با 11 متر ارتفاع بر حدود 155 متر مربع از قبرستان تاریخی اودرج سایه انداخته است.
شگفت‌انگیزترین درخت‌ها آن‌هایی هستند که باوجود اقلیم گرم و خشک و ناملایماتی که در گذر سال‌ها بر آن‌ها رفته است، همچنان راست قامت ایستاده‌اند. درخت سرو باشت از این درختان شگفت‌انگیز است. در 50 کیلومتری شهرستان باشت در دشت لار، درختی سایه افکنده است که برای آن تا 2700 سال قدمت ذکر کرده‌اند.
درخت زیتون، در باور ایرانی اسلامی، جایگاه ویژه‌ای دارد. درخت زیتونی در بخش خوسف، در میان خانه‌های روستایی روییده است که برای مردمان آن حوالی بسیار قابل احترام است. این درخت 6 پایه کهنسال دارد که از هر پایه سه جست به قطرهای مختلف رشد کرده است. این که در آن آب و هوا درخت زیتونی به کهنسالی برسد، مایه شگفتی است. گفته می‌شود که این درخت حدود 350 تا 450 سال عمر دارد و در حدود 446 مترمربع فضا اشغال کرده است.
این درختان، تنها درختان کهنسال ایران نیستند. در میان جنگل‌های شمال و غرب کشور و حتی در جزیره‌های جنوب کشور و در روستاها  و شهرهای مختلف در سراسر ایران، درختانی هستند که باوجود بی‌مهری انسان به طبیعت در سال‌های اخیر، زنده‌اند و چند صد سال مقاومت خود در برابر ناملایمات طبیعت را به رخ انسان‌ها می‌کشند. این درختان خوش اقبال بوده‌اند که آدمیان قصد جانشان را نکرده‌اند و امروز هم چون موهبتی الهی از آن‌ها مراقبت می‌شود. درختان دیگر ایران چندان خوش اقبال نیستند. درختانی که نام و نشانی ندارند و پارچه‌های رنگین به نشانه نذر روی شاخه‌هایشان گره زده نشده است.
هادی کیادلیری، رئیس انجمن جنگلبانی ایران، معتقد است قطع قانونی درختان ایران چند برابر استاندارد جهانی است. علاوه بر این تحولات اقلیمی و کشاورزی و دامپروری نادرست در کنار قاچاق چوب و آتش‌سوزی‌های عمدی و غیرعمدی، مشکلات دیگری هستند که حیات طبیعی ایران را تهدید می‌کنند. شاید زمان آن رسیده باشد که نگاهمان را به درختان تغییر دهیم و همچون پیشینیانمان، برای درختان و طبیعت اهمیت و احترام بیشتری قائل باشیم. شاید حالا کمی هم دیر شده باشد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code