موضوعات
سیستان و بلوچستان

شعبه خاکستری مریخ در ایران

نویسنده: نازنین ساسانیان خبرنگار استان‌ها
تصویر گِل‌فشان‌ها در ذهن بسیاری از ما با سریال پزشک دهکده تداعی می‌شود. زنی که برای درمان بیماری پوستی اهالی دهکده را به استفاده از آب معدنی و چاله‌های گِلی دهکده دعوت کرد. در جهان استفاده از آب‌های معدنی و گِل‌های جوشان زمینی برای کمک به درمان برخی بیماری‌ها روش مرسومی است. گِل‌فشان‌ها چشمه‌های جوشان گِلی خاکستری رنگی هستند که به مرور فضایی شبیه به کره مریخ می‌سازند....
1396/09/05
تصویر گِل‌فشان‌ها در ذهن بسیاری از ما با سریال پزشک دهکده تداعی می‌شود. زنی که برای درمان بیماری پوستی اهالی دهکده را به استفاده از آب معدنی و چاله‌های گِلی دهکده دعوت کرد. در جهان استفاده از آب‌های معدنی و گِل‌های جوشان زمینی برای کمک به درمان برخی بیماری‌ها روش مرسومی است. گِل‌فشان‌ها چشمه‌های جوشان گِلی خاکستری رنگی هستند که به مرور فضایی شبیه به کره مریخ می‌سازند.
 گِل موجود در گِل‌فشان‌ها در درمان بیمارهای مختلف همچون دردهای رماتیسمی، كوفتگی و خستگی عضلانی، بیماری‌های پوستی و قارچی انسان و حیوان بسیار موثر است. در رشد موهای سر و پرپشتی موی سرمورد استفاده قرار می‌گیرد. گِل موجود در برخی گلفشان‌ها باعث خنكی بدن و از بین بردن گرمی  و باعث شادابی و نشاط می‌شود.
گل‌فشان یکی از عوارض ژئومورفولوژی و زمین‌شناسی است که طی آن گل‌ولای از زیر زمین چشمه‌وار به سطح زمین می‌رسد. گل سردی ازآن به خارج پرتاب و روان شده و باانباشته شدن کم‌کم مخروط‌های کوچک و بزرگی را تشکیل می‌دهد. برخی معتقدند گل‌فشان پدیده‌ای مرتبط با فعالیت‌های آتش‌فشانی است، اما اغلب دانشمندان معتقدند این پدیده خاستگاه غیر آتشفشانی دارند. درباره منشا گلفشان‌های ایران نظریات متعددی بیان شده است. مسلم است تشكیل كلیه گلفشان‌های موجود در مناطق مختلف كشور و به‌خصوص استان سیستان و بلوچستان را نمی‌توان بر اساس یك نظریه واحد توضیح داد. در ایران منشا تشکیل گل‌فشان‌ها در سواحل شمالی دریای عمان، فشار حاصله حرکت صفحه اقیانوسی دریای عمان و در منطقه شمال ایران - گلستان مربوط به زیرصفحه قاره‌ای ایران است.
 گلفشان‌ها می‌توانند نشانه فعالیت تكتونیكی آن منطقه باشند و احتمال زلزله خفیف و گسل خوردگی را خبر دهند. این امر باید در احداث سازه‌های ثابت و سكونتگاه‌های استانی در نظر گرفته شود. همچنین تركیبات گلفشان‌ها تا حدی مشخص كننده وضعیت درونی زمین از لحاظ وجود منابع آب، نفت و سایر مشتقات هیدروكربنی است.

گلفشان‌های معروف هرمزگان
در هرمزگان دو گِلفشان پربشترون و پوراف از معروف‌ترین گِلفشان‌های این استان است. پربشترون در دو کیلومتری شمال روستای دودر سیریک در منطقه‌ای تپه ماهوری واقع شده دارای یک مخروط اصلی است. در اطراف آن روانه‌های قدیمی قرار دارد که بر اثر گذر زمان و فرسایش از طریق آب‌های جاری و سیلاب حالت بریده‌بریده به خود گرفته است. پوراف نیز دیگر گِلفشان هرمزگان است که در در۷۰ کیلومتری حوزه غرب جاسک در روستای بونجی قرار دارد که بزرگ‌ترین گِلفشان حوزه جاسک محسوب می‌شود. پوراف مخروطی با ارتفاع ۷۳ متر از سطح زمین دارد.

چشمه‌های خاکستری سیستان و بلوچستان
بسیاری از گِلفشان در سیستان و بلوچستان قرار دارد. گِلفشان «سگاری» به صورت آیسنبرگ وسط جلگه ساحلی در شرق روستای ریمدان و کمالی در وسط جلگه ساحلی و در شرق رودخانه باهو کلات واقع شده است و دو دهنه از آن غیرفعال است. این گلفشان که توسط گاسنر سگاری نامگذاری شد. این گِلفشان ارتفاعی میان ۷ تا ۲۰ متر از سطح زمین دارد و دهانه‌های فرعی آن نیز به ۱۵ متر می‌رسد. همچنین روانه‌های آن دایره‌های گِلی به قطر ۸۰ متر تشکیل داده است. روانه‌های آن که در اطراف آن بسیار گسترش داشته به علت گذر زمان و فرسایش از طریق آب‌های جاری و سیلاب فرسایش را تجربه کرده و به صورت بریده‌بریده درآمده است.
گِلفشان «بولوبولو» دیگر گلفشان این استان است که ۹۵ کیلومترى غرب بندر کنارک و در دشت کهیر نرسیده به روستاى تنگ در زمینى مسطح قرار دارد.  دهانه‌هایى آن تنها چند سانتى متر قطر دارد و هر 10 تا 15 دقیقه یکبار از آن گِل خاکسترى رنگ با صدایى همچون شلیک تفنگ خارج و باعث لرزش خاک می‌شود. در سال‌های گذشته برخی از دهانه‌ها غیرفعال شده‌اند.  گِلفشان «تلاب» واقع شده در جلگه ساحلی پلکانی میان پزم و کنارک بر روی سواحل بالا آمده در دره‌ای پوشیده از درختان کهور واقع شده است. این گِلفشان که بوی بد از آن به مشام نمی‌رسد در میان گلفشان‌ها کمترین فاصله را با دریا دارد. ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۱۰۰ متر و از زمین‌های اطراف حدود ۵ متر است و به شدت فرسایش یافته است.  «پزم» در دشت جلگه ای غرب بندر پزم با چند قله مرتفع و پراکنده با گل با ترکیب خاص و  بسیار لغزنده به رنگ خاکستری روشن است و بوی ترکیبات آلی و هیدروکربنی دارد. ارتفاع کم مخروط، شیب تند دامنه‌ها و عدم گسترش آن از سرعت خشک شدن خبر می‌دهد.  «پیرگل» دیگر گِلفشان سیستان و بلوچستان است که در 90 کیلومتری جنوب خاش و ۱۳۷ کیلومتری روستای نوک‌آباد میان کوه‌های غرب منطقه و شمال غربی آتشفشان تفتان است و به عنوان اثری طبیعی و ملی به ثبت رسیده است. نمونه مشابه «پیرگل» در دنیا وجود ندارد به همین سبب گردشگران بسیاری را به این منطقه جذب می‌کند. این گلفشان در نزدیکی منابع نفت و گاز به‌وجود آمده و محدوده ۳ هکتاری آن را گل‌های رس و مارن پوشانده به همین علت در آن منطقه پوشش گیاهی و جانوری وجود ندارد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code