موضوعات
مازندران

ذبح نفس در متبرک‌ترین روز

نویسنده: جوادرستمی خبرنگار همشهری
«عید قربان» در اسلام احكام و اعمال خاصی دارد كه درجه اهمیت آن را می‌رساند. دقت در كلمه عید قربان و حكمت وجود چنین روزی در دین اسلام در مبحث كاركردهای اجتماعی آن به لحاظ عملی كه تقسیم قربانی در بین نیازمندان باشد و نیز به لحاظ فكری كه آموزش و نهادینه كردن گذشتن از خود و هر آنچه همچون خود عزیز می‌داریم قابل توجه و بررسی است..
1395/06/21
«عید قربان» در اسلام احكام و اعمال خاصی دارد كه درجه اهمیت آن را می‌رساند. دقت در كلمه عید قربان و حكمت وجود چنین روزی در دین اسلام در مبحث كاركردهای اجتماعی آن به لحاظ عملی كه تقسیم قربانی در بین نیازمندان باشد و نیز به لحاظ فكری كه آموزش و نهادینه كردن گذشتن از خود و هر آنچه همچون خود عزیز می‌داریم قابل توجه و بررسی است. در این زمینه از بیان حجت‌الاسلام «ابوذر حسینی» كارشناس تبلیغ دفتر تبلیغات اسلامی خراسان بهره‌می‌بریم.

بررسی كلمه «عید»
«عید» و «قربان» 2 كلمه‌ای است كه بار معنایی بسیاری دارد اما غفلتا از كنار آن به راحتی می‌گذریم. در بررسی كلمه عید اولین معنایی كه از عید به ذهن می‌رسد، تغییراتی است كه انسان در ظاهر خود یا در طبیعت اطراف خود می‌بیند. این آرایش ظاهری همچون پوشیدن لباس نو و آمدن بهار طبیعت به یك معنا عید نامیده شده است.
اما عید واقعی در كلام امام علی(ع) بیان شده كه فرمود «هر روزی كه انسان در آن به زشتی آلوده نگردد آن روز عید است.» زیرا زشتی مهم‌ترین بستر ظهور نزاع میان آدمیان است و باعث بر هم خوردن آرامش درونی و بیرونی انسان‌ها می‌شود و این همان چیزی است كه با عید یعنی آرامش و شادمانی منافات دارد.
حركت انسان‌ها به سوی علم و معرفت همواره با شادمانی و نشاط توأم است. بنابراین وقتی انسان معنای جدیدی كشف می‌كند، شادی وصف ناشدنی همه وجودش را در بر می‌گیرد كه آن لحظه هم عید نامیده می‌شود.

بررسی كلمه «قربان»
و اما بررسی كلمه قربان، كه جان باختن و قربانی كردن جان خویش در پای معشوق است. نماد ظاهری آن ایام حج و عید قربان است كه انسان، حیوانی را به‌عنوان تحفه و هدیه به طرف جایگاه معینی می‌برد تا برای كامل شدن عبادتش قربانی كند.
قربانی رمز فداكاری و از خودگذشتگی و جان دادن در راه محبوب و نهایت تسلیم در برابر معبود است. یعنی همچنان كه من خون این قربانی را در راه خالق یكتا بی‌دریغ می‌ریزم، حاضرم بدون هرگونه تعقل در راه دفاع از حریم دین و اجرای فرامین آسمانی از جان خود نیز بگذرم و خون خود را تقدیم كنم.
خداوند برای بزرگداشت خاطره توحیدی قربانی اسماعیل مقرر فرموده هر سال در موسم حج در وادی منا، زوار بیت‌الله الحرام گوسفند، گاو یا شتری ذبح کنند تا آن صحنه فوق‌العاده درخشان چون نوری برای همیشه در تاریخ انسانیت بدرخشد و خاطره ازخودگذشتگی 2 بنده مخلص خدا، حضرت ابراهیم(ع) و اسماعیل (ع)، سندی برای نمایش شرف و فضیلت آدمیت باقی بماند.
عید قربان فصل رهایی از تعلقات و رهایی از هر آنچه غیرخداست؛ روزی است كه حج گزار، اسماعیل وجودش را یعنی هر آنچه به آن دلبستگی دنیوی پیدا كرده قربانی می‌كند تا سبك بال شود.
در عید قربان، باید اسماعیل خود را برای قربانی انتخاب كنیم. باید آنچه ما را در راه ایمان ضعیف می‌كند، آنچه در راه خدا ما را از رفتن به ماندن می‌خواند و مسئولیتمان را به توجیه و تاویل‌های مصلحت‌جویانه می‌كشاند قربانی كنیم. و البته آن اسماعیل، ممكن است مقام، شهرت، ثروت، شغل یا هرچیز دیگری غیر‌این باشد.

 داستان اسماعیلِ ابراهیم(ع)
حضرت ابراهیم(ع) پیرمردی سالخورده بود كه در پایان عمرش پس از یك قرن زندگی سخت و پر از آوارگی، جنگ، جهاد و درگیری با جهل قوم، ظلم و جور نمرود، تعصب متولیان بت‌پرستی و خرافه‌های ستاره‌پرستی اكنون زیر بار سنگین رسالت توحید قرار دارد.
در روایات مختلف آمده است كه ابراهیم در سن بالا دارای فرزندی شد كه نامش اسماعیل و نزد وی بسیار عزیز بود. مدت‌ها بعد چندین بار به ابراهیم فرمان داده شد اسماعیل نوجوانش را بدون هیچ دلیلی برای خدا قربانی كند.
او پس از درگیری‌های درونی در نهایت با رضایت فرزندش قدم به قربانگاه گذاشت و آماده قربانی شد. ناگهان رحمت خدا شامل حالش شد و با ندای قبولی در آزمون سخت الهی دستور ذبح گوسفندی را كه برای او فرستاده بودند دریافت كرد.
این ایثار و عشق پیامبر به انجام فرمان خدا، فریضه‌ای برای حجاج شد تا در این روز قربانی كنند و از این طریق برای یتیمان و تهیدستان خوراكی فراهم سازند. باید گفت که قربانی‌کردن ریشه در دوران ماقبل تاریخ بشر دارد. انسان اولیه كه از فهم طبیعت عاجز بود، برای به دست آوردن‌ترحم خدایانشان دست به قربانی كردن حیوانات و انسان‌ها می‌زد. این رسم نزد همه ملل و ادیان به اسامی مختلف بوده است.

كاركرد عملی عید قربان در اجتماع
در بخش كاركردهای اجتماعی مناسبت‌های مذهبی نظیر عید قربان، در روایات مكرر نقل شده كه در روز عید اضحی قربانی كنید تا گرسنگان و بیچارگان از خوردن گوشت سیر شوند؛ آنان كه روزها بلكه ماه‌ها توان تهیه گوشت برای خانواده خویش را ندارند، در این روز فرخنده كه عید است از خوردن گوشت حلال، بی‌منت خوشحال شوند.

اعمال روز عید قربان
اعمال روز عید قربان در روایات عبارت است از غسل و دعاهای وارده پیش از نماز عید و پس از آن. همچون دعای ندبه و دعای چهل و هشتم صحیفه سجادیه در كنار تكبیر خاصی برای آنان كه در منا نیستند در بیان اهل‌بیت(ع) آمده است.
در بخشی دیگر داریم كه بعد از 10 نماز از ظهر روز عید تا صبح دوازدهم به قدر توانایی این تكبیر «اللهُ اَكبَرُ‌الله‌اَكبَرُ لا اِلهَ اِلا‌الله‌وَاللهُ اَكبَرُ‌الله‌اَكبَرُ‌الله‌اَكبَرُ و لِلّه الْحَمْدُ‌ الله‌اَكبَرُ عَلی ما هَدانا‌الله‌اَكبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَه الانْعامِ وَالْحَمْدُلِلّهِ عَلی ما اَبْلانا» كه به نقل صحیح ذکر شود. همچنین شاخص‌ترین عمل برای آنكه تمكن دارد، در این روز قربانی كردن است.

قربانی كردن و درسی كه باید از آن گرفت
درسی كه عید قربان به ما می‌آموزد این است كه انسان باید در صورت لزوم در راه خدا از بهترین و عزیزترین شخصی كه در زندگی اوست، بگذرد؛ یعنی فرزندی كه حاصل زندگی اوست، بگذرد. حال موارد دیگر، نظیر مال و ثروت و جایگاه مردمی یا كشوری یا نظامی كه در درجه اهمیت پایین‌تری نسبت به فرزند قرار دارند به طریق اولی اگر نیاز بود باید در راه خدا قربانی شوند تا فرمان الهی بر زمین نماند. اقدام و عمل در راه خدا و برای خدا اگر با نیت ابراهیم خلیل (ع) همراه شود قطعا انسان چیزی از دست نمی‌دهد، بلكه به جایگاه یا مقام و عنوانی بالاتر دست پیدا می‌كند.  نتیجه‌ای كه در پایان از این بیان می‌گیریم این است كه عید قربان در اسلام دارای جایگاه بزرگی است و اعمال خاصی در روایات دارد. از سوی دیگر در بُعد اجتماعی كاركرد كمك به نیازمندان را به انسان یادآوری می‌کند و در باطن در صورت لزوم، گذشتن در راه خدا و از هر آنچه را در زندگی برای ما ارزشمند است، آموزش می‌دهد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code