موضوعات
لرستان

شاهنامه لکی

نویسنده: معصومه کرمی /استاد دانشگاه در لرستان
عشق به شاهنامه فردوسی از دیرباز در نهاد و روح و جان مردان لُر و حتی زنان لُر سرشته و داستانی به درازای تاریخ دارد.
1394/02/19
بسیاری از سران عشایر، بزرگان مناطق دلفان، طرهان، چگنی، بیرانوندها، حسنوندها و كولیوندها با اسامی رستم، فرامرز، برزو، سهراب، سیاوش، فرود، توس، بیژن و نوذر نامگذاری شده‌اند و فرزندان دختر خود را نیز با اسامی فرنگیس، منیژه، رودابه و تهمینه نامگذاری کرده اند.
اسب‌‌ها نیز در لرستان با نام اسب‌ های شاهنامه مانند شبدیز، رخش، ابیه، نثمان و اسامی دیگری نامگذاری شده اند.
سرایندگان و شاعران لك ‌زبان نیز ابیات زیادی درباره پهلوانان و به اقتضای شاهنامه سروده اند.
اكثر شعرهای لكی با افاعل عروضی است. چراکه بین گویش لكی و گویش سورانی كرمانجی قرابت و نزدیكی وجود دارد. این نزدیکی به ‌خصوص در لك ‌های دلفان بیشتر دیده می‌شود.
جغرافیای اصلی گویش لكی محدوده شهرستان‌ های هم ‌مرز اسدآباد همدان، بیجار، كامیاران، پاوه، اورامات، كرند، پاطاق، كرمانشاه، صحنه، هرسین، طرهان، كنگاور، دلفان و الشتر است. البته تفاوت لهجه در بین این لك‌ زبان‌‌ها نیز وجود دارد.
در این مطلب کوتاه از یك شاهنامه لكی صحبت می‌ كنیم كه به همت «حمید ایزدپناه» به چاپ رسیده و داستانش مربوط به «جنگ هماون» است.
در شاهنامه فردوسی «جنگ هماون» در دامنه كوه هماون رخ می ‌دهد و رزم بین توس و كاموس و فریبرز است، ولی در شاهنامه لكی «ایرانیان و تورانیان» در محلی به نام «شابك تپه» درگیر می‌ شوند.
دیگر نامه ‌های شاهنامه لكی كه در مورد مكان هستند قلعه سرخه، ورمی یا ورامین دشت ری، رود روم، دشت روم و پهلوان‌ های آن چون زرعلی، رهام كابلی و قاخان حسینی كوزیب است که در مجموع 1310 بیت را تشکیل می‌دهند و قطعا بیشتر از این هم بوده است.
شاهنامه لكی به زبان محاوره سروده شده، ولی واژگان دیگری هم در آن دیده می‌‌شود. این شاهنامه بافت كلامی روان و ساده‌ای دارد و صور خیال و صحنه‌های رزم آن در نوع خود قابل تأمل است.
در برخی ابیات این شاهنامه، وزن مغشوش و نامتعادلی وجود دارد و نام‌ های خاصی چون چاه بیژن، باغ افراسیاب، آخور رخش، جین ماجین و قلعه ماژین در آن دیده می‌شود كه مقصود شاعر همان «ماژین قلعه» است.
اگر بخواهیم از وزن گزینشی در برخی ابیات این شاهنامه سخن بگوییم، می‌شود از ابیات «دار جنگه» گفت. نام «سیدنوشاد ابوالوفایی» در این ابیات به چشم می‌خورد و منظور از ابوالوفا در گویش لكی «بُله ‌فا نوشاد» در دربار نادرشاه افشار است که 3اثر معروف دارد: دار جنگه، ترجیح هیچ و پوچ و دیگری منظومه بهمن و فرامرز كه به زبان فارسی است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code