موضوعات
کهکیلویه و بویراحمد

گلیم یا قالی؟

نویسنده: سوده فرامرزی/ خبرنگار استان‌ها
کسی که چندان توجهی به هنرهای دستی نداشته باشد‏، شاید برایش مهم نباشد که زیرپایش قالی انداخته است یا گلیم یا هر چیز دیگر. البته اگر بابت این زیرانداز خودش پول داده باشد‏ ناچار کمی درباره تفاوت‌هایشان فکر می‌کند. آن هم این اندازه که هر یک چه قیمتی و چه کیفیتی دارد...
1396/07/01
کسی که چندان توجهی به هنرهای دستی نداشته باشد  ، شاید برایش مهم نباشد که زیرپایش قالی انداخته است یا گلیم یا هر چیز دیگر. البته اگر بابت این زیرانداز خودش پول داده باشد   ناچار کمی درباره تفاوت‌هایشان فکر می‌کند. آن هم این اندازه که هر یک چه قیمتی و چه کیفیتی دارد.
برای کسی که به هنر ایرانی اهمیت می‌دهد  -اهل هر کشوری که باشد- دست‌بافته‌های هر شهر با شهر دیگر متفاوت است. از نگاه تخصصی به هنرهای دستی و هنرهای بافت، نه تنها انواع و اقسام زیراندازها وجود دارد   که حتی موارد یک‌جنس هم تفاوت‌هایی در جزئیات دارند. برای مثال قالی کرمان با قالی کاشان فرق دارد و قالی زنجان رنگ و نقشه‌ای متفاوت با قالی فارس دارد. در هنرهای بافت سنتی، علاوه بر قالی و گلیم که شاید معروف‌ترین زیراندازها برای اکثر مردم هستند، انواع دیگری هم وجود دارند که شاید بسیاری نامشان را نشنیده باشند. گچمه‌بافی را می‌توان مثالی از این نوع صنایع دستی دانست. این هنر کهن، از صنایع دستی بومی کهگیلویه و بویراحمد به حساب می‌آید. گچمه نه قالی است و نه گلیم، بلکه ترکیبی است از هر دوی آن‌ها. زمینه گچمه گلیم است و گل‌های آن، به شیوه قالی بافته می‌شود. گچمه پود ندارد. با استفاده از خامه‌ای که در بافت گلیم کاربرد دارد، گچمه می‌بافند. بعد از چله‌کشی، در حاشیه و نقشه، به شیوه بافت قالی کار می‌کنند و زمینه هم گره‌های گلیم را دارد. این است که این زیرانداز را به خاطر گل‌های برجسته‌اش محبوب کرده است. این دست‌بافته را هم به عنوان زیرانداز استفاده می‌کنند و هم زینت‌بخش چادرهای عشایری است و هم تزئینی برای روی پشتی‌ها. البته که امروز، علاقه‌مندان به هنرهای بومی، برای تزئین خانه‌های خود از زیبایی این دست‌بافته‌ها بهره می‌برند. علاوه بر عشایر کهگیلویه و بویراحمد، عشایر قشقایی ایلام و فارس هم گچمه می‌بافند. واژه گچمه ترکیبی است از گئچ، به معنی گذار و گذشتن و عبور و مه نیز پسوند اسم‌ساز است. ابزارهای بافت آن، دار گلیم‌بافی، دفتین و تیغ است و نخ ابریشمی و نخ پنبه برای بافت آن استفاده می‌شود.
حدود بیست سال می‌گذرد از زمانی که هنر گچمه‌بافی توسط کارشناسان صنایع دستی میراث فرهنگی احیا شد. زمانی که آن‌ها روی صنایع دستی منطقه تحقیق می‌کردند، پیرزنی به نام گل‌گل‌ آزاد گل را در روستای پازنان سپیدار یافتند که مشغول بافت یک دست‌بافته زیبا بود. آن زمان اطلاعات کافی را درباره دست‌بافته زیبا و منحصر به فرد پیرزن کسب کردند و به دنبال دانش بافت آن رفتند. کارگاه‌هایی در آن زمان برپا شد و آنانی که این هنر را از مادرانشان آموخته بودند  ، آن را به دیگران یاد دادند. زمانی که پیرزن از دنیا رفت، گچمه‌بافی در حافظه و دست هنرمندان دیگر زنده ماند و این است که این دست‌بافته زیبا امروز زنده است.
گچمه هنر دست بانوان عشایر است. مادران و مادربزرگ‌ها این هنر را سینه به سینه از مادرها و مادربزرگ‌هایشان یاد گرفته‌اند و امروز هم به دخترها و نوه‌هایشان یاد می‌دهند. آنچه به این دست‌بافته اهمیت ویژه می‌بخشد، رنج و زحمتی است که برای بافتنش کشیده و زمانی که به پای آن گذاشته می‌شود. طرح گل‌های برجسته گچمه، طرحی است که از خیال زنان عشایر سرچشمه گرفته است. گل‌هایی که در خود تابیده‌اند یا درختانی که کوچک شده درختان بلوط هستند. هر چند که گچمه‌بافی توانسته است به بازارهای جهانی راه پیدا کند، اما کماکان نیازمند توجه و تخصیص امکانات ویژه است. چرا که هنرمندان گچمه‌باف برای بافتن کالایی با کیفیت‌تر و با خلاقیت بالاتر، باید از  تامین هزینه‌ها و بازار فروش آن خاطرجمع باشند و بتوانند با فراغ بال به خلق آثار هنری بپردازند.
هر چند که ممکن است این هنر بافت سنتی، برای بسیاری ناآشنا باشد، اما هوادارن و طرفداران بسیاری میان محلی‌ها و البته ساکنان سایر شهرها و کشورها دارد. زیبایی و ظرافت گچمه‌ها و همچنین استفاده از رنگ‌های زنده در بافت آن، موجب شده است که بازار پررونقی داشته باشد. از این رو برای بافندگان صنعتی پراهمیت است و می‌تواند راهی برای کسب درآمد و گذران زندگی باشد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code