موضوعات
خوزستان

درهای مسجد عامری به روی «اهواز قدیم» باز است

نویسنده: شیرین الهایی
باورهای دینی انسان را ترغیب كرد، در هر شهر بنایی را به عنوان عبادتگاه بسازد. در ایران و پس از ورود اسلام نیز ایرانیان كه از ستم دستگاه شاهنشاهی ساسانیان و اختلاف طبقاتی موجود رنج می‌بردند، با گشاده‌رویی منادیان وحدت را پذیرا شدند و به مرور زمان بسیاری از آتشكده‌ها را به مسجد تبدیل كردند...
1394/06/14
باورهای دینی انسان را ترغیب كرد، در هر شهر بنایی را به عنوان عبادتگاه بسازد. در ایران و پس از ورود اسلام نیز ایرانیان كه از ستم دستگاه شاهنشاهی ساسانیان و اختلاف طبقاتی موجود رنج می‌بردند، با گشاده‌رویی منادیان وحدت را پذیرا شدند و به مرور زمان بسیاری از آتشكده‌ها را به مسجد تبدیل كردند. در شهرهایی نیز كه مسجد نداشت، مردم محلی با امكانات اندك آن زمان مسجد را بنا كردند.

اهواز قدیم
نام محله ساحل شرقی كارون، آنجا كه ساكنان بومی و قدیمی شهر زندگی می‌كنند، از قبیله «بنی عامر» گرفته شده است، اما برخی آن را «اهواز قدیم» می‌نامند. عرب‌های محله عامری را می‌توان اولین ساكنان اهواز در قالب یك شهر با مفهوم امروزی دانست. تا پیش از آن اگر چه زندگی شهری در اهواز جریان داشت، اما شباهتی به شهرنشینی نداشت.
زنان عباپوش و مردان دشداشه‌پوش یكنواختی ملایمی به این محله می‌دهند. مردم این جا به زبان عربی با یكدیگر حرف می‌زنند و حتی تابلوهای برخی مغازه‌ها نیز به عربی است. در اهواز هیچ‌ كس را نمی‌یابید كه نداند «پاساژ حاج خلف» كجاست. صائبان مندایی -كه قدیمی‌ترین عرب‌ها در این شهر و محله‌ هستند- در این پاساژ به طلافروشی مشغولند.
محله عامری با 32/2 هكتار مساحت به صورت كاملا خطی در تبعیت از رودخانه كارون شكل گرفته است. خانه‌های قدیمی و نخل‌های بلند و پیر را شاید بتوان شناسنامه این محله در شرق كارون دانست.
قدیمی‌های اهواز معمولا بیشتر در این منطقه ساكن بوده اند. بافت جمعیتی این محله نسبتا پیر است و ساكنان آن را خانواده‌هایی تشكیل می‌دهند كه فرزندانشان ازدواج كرده و از محله رفته اند.
اغلب ساكنان محله عرب هستند و از این رو محله بافت فرهنگی یك دست و زبان مشترك دارد. اشتراك فرهنگی و زبانی میان ساكنان پیوند نزدیكی میان آنان برقرار كرده است.
در این محله خبری از اداره های دولتی نیست. گرچه محله عامری در محدوده بافت فرسوده اهواز قرار دارد، اما زندگی در آن همچنان جاری است.

اولین مسجد شهر
«شیخ نبهان عامری» كه مردی مذهبی بود و تحصیلات مكتبخانه‌ای داشت، اولین مسجد شهر را حدود یك قرن و نیم پیش در محله عامری ساخت. این مسجد از 4 دیوار از جنس گل رس و آهك با سقفی حصیری و كفی خاكی تشكیل شده بود و اهالی منطقه پس از وضو گرفتن در رودخانه كارون كه آن روزها تا چند متری مسجد می‌رسید، به عبادت می‌پرداختند. پس از شیخ نبهان«حاج عامر عامری» نیز در شهرهای دیگر از جمله رامهرمز چند مسجد بنا كرد.
حدود 80 سال پیش و در دوره رضا شاه «حاج احمد عامری» با الگوبرداری از مساجد شوشتر  دزفول و اصفهان مسجد عامری را بازسازی كرد. او در كنار اتاق كوچك مسجد، اتاق بزرگ تری ساخت و آن‌ها را به هم متصل كرد. درباره حاج احمد گفته می‌شود كه فردی مومن و ثروتمند و در دانشگاه بیروت درس خوانده بود.
او بعدها با افزودن حیاط شبستان مسجد را توسعه داد. كاشی‌كاری، ساخت وضوخانه، حمام و سرویس بهداشتی مسجد از سوی «حاج احمد» انجام شد. در نیمه های دهه 60 شمسی در كنار مسجد عامری، حسینه‌ای نیز ساخته شد. این حسینیه 3 در داشت كه در اول داخل مسجد، در دوم رو به حیاط و در سوم رو به فضای بیرون كه به رودخانه كارون مشرف بود، گشوده می‌شد.
مسجد عامری در زمینی به مساحت 309/37 متر مربع، طول 21/1 متر، عرض 5/32 متر ارتفاع 6/15 متر ساخته شده است و 16 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. در بنای مسجد عامری از گل رس و آهك استفاده شده است.
در شبستان 6 گنبد- كه روی ستون‌هایی به ارتفاع 92 سانتی متر ساخته شده‌اند - وجود دارد. حیاط مسجد دارای طاقچه‌هایی با قوس هلالی است و قوس ورودی شبستان با گل پخته به صورت آجر و كاشی با رنگ فیروزه ای و مشكی تزئین شده. محراب قوس جناقی و شبستان 3 ورودی داردكه برای پوشش آن‌ها از تیرهایی با چوب ساج استفاده شده است.  نازك كاری داخل بنا دوباره سازی شده و تا ارتفاع یك متر و 20 سانتی‌متر از كف سنگ« ازاره »كار شده است. همچنین حدود 50 تا 60 سال قبل كف مسجد با موزاییك فرش شده، اما اسكلت كلی بنا سالم مانده است. از نظر دوره‌بندی این مسجد به قرون متاخر اسلامی یعنی قرون 10 تا 13 اختصاص دارد.

مسجد، مردم، فرهنگ
به گفته كارشناسان میراث فرهنگی خوزستان، مسجد حاج احمد عامری جزو اولین مساجد اهواز است كه مثل بافت قدیمی منطقه كه اغلب خشتی و آجری هستند  است اما فرم‌ها و آثار به جا مانده بسیار كم و تشخیص قدمت و نوع تزئینات را مشكل كرده است.  این مسجد به دست شخصی به همین نام كه از اشخاص قابل احترام زمان خویش بوده، ساخته شده است. قدمت آن به اواخر دوره قاجاریه و اوایل دوره پهلوی نسبت داده شده است.  این مسجد از دیرباز یك پایگاه فرهنگی و مذهبی مهم بوده است.
به ویژه قدیمی‌ها از نقاط مختلف اهواز برای برپایی مراسم عزاداری ماه محرم به این محل مراجعه می‌كنند.  پلان مسجد به شیوه مساجد شبستانه صدر اسلام است و در آن اثری از گنبدخانه دیده نمی‌شود. مسجد دارای ستون‌های ستبر مربع شكل است كه بار وارد شده از طاق‌ها را به زمین منتقل می‌كند. سقف مسجد از نكات برجسته بناست به ویژه ستون‌های آن كه به زیبایی و استواری تمام بنا شده است و با ریزه كاری‌های مناسبی در بدنه دیده می‌شود.
در بدنه طاق‌ها تزئینات «آجر معلقی» با اصالتی به چشم می‌خورد كه در اثر نفوذ رطوبت رو به زوال است که مهمترین كار برای نجات بخشی این بنا رطوبت زدایی و خشكاندن بناست. مسجد عامری در محله عامری اهواز متعلق به قرون متأخر اسلامی در تاریخ 17 بهمن 89 به شماره 30268 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

مكث
نیاز مسجد عامری به مرمت دوره ای
5488.jpg

متولیان مسجد معتقدند؛ مسجد تاریخی عامری وضعیت مناسبی دارد و تنها مشكل آن مسائل مالی در زمان برگزاری مراسم های مذهبی و آیینی چون محرم و رمضان است. با این وجود نماینده انجمن دوستداران میراث فرهنگی استان (تاریانا)  گفت: این مسجد نیاز به مرمت دوره ای، مراقبت‌های فصلی و رسیدگی در زمان‌های مختلف دارد.  «سعید محمدپور» افزود: ما این مساله را به مسئولان اداره كل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گوشزد كردیم، ‌اما اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code