موضوعات
خراسان شمالی

پرورش کودک در سیره عملی امام باقر (ع)

نویسنده: جواد رستمی خراسان‌رضوی-خبرنگار
تربیت فرزند یکی از مهم‌ترین وظایف والدین و مربیان در عرصه زندگی است که به معنای شکوفا شدن استعدادهای درونی انسان‌ها و هدایت غرایز نهفته آنان به سوی قله کمال و رستگاری است. ...
1396/06/07
   تربیت فرزند یکی از مهم‌ترین وظایف والدین و مربیان در عرصه زندگی است که به معنای شکوفا شدن استعدادهای درونی انسان‌ها و هدایت غرایز نهفته آنان به سوی قله کمال و رستگاری است. بنابراین مجموعه تلاش‌های سنجیده و منظم برای نیل به اهداف مشخص و شکوفاسازی توان‌های بالقوه در تمام ابعاد وجودی انسان باید بر اساس یک سیره و روش درست صورت گیرد. امام محمدباقر(ع) در باب تربیت فرزند بیاناتی دارد که حجت الاسلام والمسلمین «علی بیاتی»، رئیس مؤسسه «نسیم رحمت» و عضو اتاق تبلیغ خراسان برای ما تشریح و تبیین کرد که در ادامه آن را می‌خوانید.

تعریف تربیت
تربیت را می‌توان انتقال میراث‌های فرهنگی مطلوب و ارزشمند از نسلی به نسل دیگر دانست. به طور کلی مجموعه تلاش‌ها، فرصت‌ها، اقدام‌ها، برنامه‌ها و امکانات از انعقاد نطفه تا واپسین دم حیات برای رشد و شکوفا سازی توان‌های بالقوه فرد و رسیدن به حداکثر ظرفیت را تربیت می‌نامیم.
از آنجایی که امامان معصوم شیعه(ع) بهترین شیوه‌های تربیتی فرزند را فرا روی پیروان خود نهاده‌اند، زندگی پر افتخار آنان می‌تواند به عنوان موفق‌ترین الگوهای تربیتی در طول تاریخ بشر مطرح شود. در این فرصت به روش‌های تربیت فرزند در سیره و سخن امام محمدباقر(ع) می‌پردازیم و برخی نکته‌های قابل توجه را ارائه می‌کنیم.

نقش تربیتی والدین
پدر و مادر به عنوان 2رکن اساسی خانواده بیشترین نقش را در تربیت فرزندان ایفا می‌کنند. مادر از زمان انعقاد نطفه تا دوران نوجوانی ارتباطی تنگاتنگ با کودک دارد. خصلت‌ها، اندیشه‌ها، افکار و رفتار مادر بیشترین تاثیر را در ساختار شخصیتی یک نوجوان به جای می‌گذارد. مادر همانند یک معلم، مربی و الگوی گفتاری و رفتاری کودک به حساب می‌آید.
مادر یکی از عوامل مؤثر تربیتی از نظر محیطی و وراثتی است. از این رو برای پرورش فرزندان سالم و صالح، باید از زمان ازدواج در اندیشه انتخاب مادری شایسته برای فرزندان بود. زیراکه از منظر امام باقر (ع) تربیت کودک از  نخستین مرحله آغاز می‌شود.
گذشته از تاثیر مادران در نسل آینده، وجود پدر نیز به عنوان مدیر خانواده نقش بسزایی در ساختار شخصیتی کودک دارد. طبق فرموده امام باقر(ع) «یحفظ الاطفال بصلاح آبائهم » یعنی صلاحیت و شایستگی‌های پدر مانند خصلت‌هایی است که در پرتو آن فرزندان از انحرافات و کجروی‌ها حفظ می‌شوند. در حقیقت مجموعه اعمال، رفتار و گفتار پدر، در شکل‌گیری شخصیت آینده کودک کار ساز خواهد بود. افزون بر این پدر به عنوان مدیر اقتصادی خانواده می‌تواند با کسب درآمد صحیح و به دست آوردن روزی حلال در روحیات و صفات کودک، تاثیر قابل توجهی داشته باشد. به همین دلیل امام باقر(ع) به پدرانی که تلاش می‌کنند سفره‌های منازل خود را با روزی حلال بیارایند مژده می‌دهد که «آنان در روز قیامت با سیمایی نورانی همانند ماه شب چهارده با خداوند ملاقات خواهند کرد».

انتخاب نام نیک
نام هر شخص نشانگر اعتقادات، ملیت، فرهنگ و خواسته‌های درونی او و خانواده‌اش است. در سیره امام باقر(ع) به این نکته توجه خاصی مبذول شده که در مورد انتخاب نام زیبا برای فرزندان چنین رهنمود می‌دهند: دوست داشتنی‌ترین اسم‌ها آن است که حاکی از بندگی خدا باشد و بهترین آنها نام‌های پیامبران است.
امام پنجم(ع) نام‌های فرزندان خویش را نیز از بهترین‌ها برگزیده بود. که به ترتیب عبارتند از جعفر (ع)، عبدالله، ابراهیم، علی، زینب و ام‌سلمه. امام باقر(ع)برای این شیوه تربیتی آن چنان اهمیت قائل می‌شد که حتی دستور داده بود پایین‌ترین طبقات اجتماع را هم با القاب و نام‌های تحقیرآمیز صدا نکنند، بلکه با بهترین نام‌ها از آنان یاد کنند. می‌فرمود: با نیک‌ترین نامشان آنها را صدا بزنید. بر این اساس از توهین و تحقیرشخصیت آنان جلوگیری می‌کرد.

گفت و گوی صمیمانه
یکی از راه‌های انتقال آموزه‌های تربیتی به کودکان و نوجوانان ایجاد ارتباط کلامی با لحنی دلپذیر با آنان است. ریشه بسیاری از تندخویی‌ها، خشونت‌ها، لجبازی‌ها، زورگویی‌ها، بدبینی‌ها، افسردگی‌ها و گوشه‌گیری و ناامیدی‌ها را می‌توان با ارتباط کلامی صحیح و نیکو نابود کرد. امام باقر(ع) با اشاره به این شیوه کارآمد تربیتی می‌فرماید: به زیباترین صورتی که میل دارید مردم با شما سخن بگویند با آنان سخن بگویید.
آری. همانطوری که انسان دوست ندارد دیگران با او بی ادبانه، خشن، آمرانه، خشک و با لحنی تند سخن بگویند، دیگران هم چنین انتظاری از او دارند. این نکته در مورد ارتباط کلامی با کودکان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و نقش کلیدی در تربیت ایفا می‌کند. زیرا روح کودکان لطیف تر و تحمل آنان کمتر است.

سلام دادن به فرزندان
سلام دادن به کودکان عزت نفس را در آنان تقویت می‌کند و یکی از بهترین راه‌های ارتباط اجتماعی و نفوذ در شخصیت آنهاست. این عمل که یکی از والاترین آموزه‌های تربیتی دین مبین اسلام به شمار می‌رود نکات مثبت فراوانی را در خود جای داده است که از جمله آنها تقویت روابط، رفع کدورت و ناراحتی‌های احتمالی، تقویت روحیه‌ها و نزدیکی دلهاست. گذشته از این‌ها سلام دادن والدین و مربیان با صدای رسا و آهنگی دلنشین به فرزندان، عزت نفس را در آنان تقویت و روحیه خود باوری و احساس شخصیت را در وجود آنان استحکام خواهد بخشید و آنان نیز اینگونه عادت خواهند کرد. اگر این عمل ادامه یابد تربیت کودک توام با نشاط و موفقیت پیش
خواهد رفت.  امام محمد باقر(ع) فرمود: خداوند دوست دارد که سلام با لحنی رسا و دلپذیر باشد. این نکته برگرفته از آموزه‌های تربیتی پیامبر اکرم(ص) است که فرمود: 5چیز را تا لحظه مرگ ترک نخواهم کرد که یکی از آنان سلام کردن به کودکان است، تا بعد از من رسمی رایج شود.

ابراز محبت به کودکان
یکی از راه‌های پرورش اعتماد به نفس در فرزندان، ابراز محبت به آنهاست. کودک همان طوری که به آب و غذا نیاز دارد به محبت هم نیاز دارد. بوسه زدن بر صورت فرزند، به آغوش گرفتن، گفت و گوی محبت آمیز، نوعی اظهار علاقه و محبت است. این عمل فقر عاطفی کودکان را جبران کرده و روحیه اعتماد به نفس و خودباوری را در آنان تقویت می‌کند و در نتیجه زمینه تربیت صحیح در وجود آنان فراهم می‌شود. امام باقر(ع) در موارد بسیاری از این شیوه تربیتی در مورد فرزندان خود استفاده می‌کرد.
 چنانکه محمد بن مسلم می‌گوید: در حضور امام باقر(ع) بودم که فرزند خردسالش جعفر(ع) وارد شد ایشان فرزندش را به آغوش کشیده و به سینه خود چسبانید و آن گاه با کلمات زیبا و محبت آمیز با وی به گفت‌وگو پرداخت.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code