موضوعات
خراسان رضوی

امام صادق(ع)؛ پیشوای وحدت

نویسنده: ریحانه رستمیان خبرنگار
تاریخ، وحدت در گفتار و کردار امام صادق (ع) را شهادت می‌دهد و بر اهمیت این موضوع در اسلام تاکید می‌کند؛ کسی که بنا به شرایط سیاسی زمانش و ضعف و اشتغال مدعیان حکومت بیشترین گسترش علمی در اسلام، تبیین احکام و علوم اسلامی و غیراسلامی را داشته است تا جایی که به رئیس مذهب شیعه معروف شده و بر لزوم وحدت بین مسلمین سفارش می‌کند و خود نیز در عمل، بر آن می‌کوشد
1396/09/14
 تاریخ، وحدت در گفتار و کردار امام صادق (ع) را شهادت می‌دهد و بر اهمیت این موضوع در اسلام تاکید می‌کند؛ کسی که بنا به شرایط سیاسی زمانش و ضعف و اشتغال مدعیان حکومت بیشترین گسترش علمی در اسلام، تبیین احکام و علوم اسلامی و غیراسلامی را داشته است تا جایی که به رئیس مذهب شیعه معروف شده و بر لزوم وحدت بین مسلمین سفارش می‌کند و خود نیز در عمل، بر آن می‌کوشد.حجت‌الاسلام «سید عبدالله شیرازی» استاد، محقق حوزوی و کارشناس مسائل مذهبی پیرامون وحدت در رفتار امام صادق (ع) سخن گفته که در ادامه تقدیم می‌شود.

امام صادق(ع) محور اتحاد
امام صادق(ع) به عنوان بزرگ‌ترین مفسّر قرآن و یادگار رسالت در عصر خویش، محور برادری و اتحاد و عامل همبستگی امت اسلامی است. بشریت تنها با شناخت اندیشه، عمل و اخلاق آن بزرگوار می‌تواند راهی به سوی اتحاد جهانی و برادری جوامع بر روی خویش بگشاید. بنابراین اگر بپذیریم توحید، زیربنای فکری اتحاد جامعه بشری است و همه یک خدا را می‌پرستند، تمام تلاش امام صادق (ع) در قلمرو توحید نظری و عملی، توحید در ذات، صفات و افعال الهی، اقداماتی زیر بنایی برای وحدت و همدلی بشریّت محسوب می‌شود.
همچنین اگر قبول داشته باشیم که اعتقاد به عدل الهی، پشتوانه اخلاق، عدالت اجتماعی و عامل اتحاد اسلامی است، همه رهنمودهای امام صادق (ع) در زمینه عدل الهی و روشنگری در قلمرو جبر و تفویض، قسمت مهمی از کارنامه امامت و هدایت صادق آل محمّد (ص) در زمینه نشر مبانی فکری و روانی پیرامون اتحاد اسلامی است.

عناوین و موضوعات وحدت‌آفرین در رفتار و گفتار امام (ع)
کارنامه اهل بیت (ع) در موضوع اتحاد اسلامی و فراخوان جوامع بشری به همدلی، همفکری و همکاری براساس توحید و عدل، کارنامه‌ای درخشان، بلند و پربار است. بررسی رفتار و گفتار امام صادق(ع) در زمینه‌های مختلف که عناوین آن را بیان خواهم کرد، نقش آن امام بزرگوار را در اتحاد مسلمین بیشتر روشن می‌سازد.
امام صادق (ع) در موضوعات اصلاح ذات‌البین، نشر اخلاق برادری، حل اختلافات فکری پیروان و ارائه راهکار برای حل اختلافات حقوقی شیعه در کنار پاسداری از اصل صداقت و راستی و تأکید بر اصل همزیستی و مدارا با اهل سنّت و فرق گوناگون اسلامی بیانات روشنی دارد.
ایشان بر رعایت امانت در رابطه با عموم انسان‌ها و پاسداری از عهد و میثاق در روابط آنها، صرف نظر از دین و مذهب و رفتار طرف مقابل، سفارش کرده‌اند و با تأکید بر صله ارحام و حفاظت از پیوندهای خویشاوندی، عدم طرح مسائل اختلاف انگیز مثل قضا و قدر و غیره را بیان داشته اند.
ایشان در برخورد هوشیارانه با نمایندگان و کارگزاران دولت عباسی زمینه جهاد فرهنگی بزرگی را فراهم کرد. هر کدام از محورهایی که بیان کردیم بخشی از کارنامه این امام همام را نشان می‌دهد که چگونه ایشان همچون دیگر پیشوایان اسلام برای عبادت الهی، عدالت اجتماعی، تحکیم روابط امت اسلامی و هدایت جامعه بشری گام برداشتند.

جهاد فرهنگی و گسترش فرهنگ قرآن و عترت
«مفضّل بن عمر» نقل می‌کند که امام صادق(ع) فرموده: «هرگاه بین 2نفر از شیعیان ما مشکل مالی به وجود آمد، آن را با پرداخت اموال من حل کن.» صرف وجوهات شرعی برای اتحاد و برادری پیروان اهل بیت (ع) و حل اختلافات درونی، یکی از برنامه‌های معروف ایشان بود. آن بزرگوار در زمینه اخلاق و وحدت‌آفرینی هم رهنمودهایی ارائه داده و زیربنای روانی و راهکار مهرورزی را تبین کرده است. بر همین اساس فرمودند: «سه چیز است که دوستی و محبت پدید می‌آورد؛ دینداری، فروتنی و بخشندگی.» این رهنمود امام (ع) امروز هم می‌تواند منشور اتحاد و برادری تلقّی شود و مایه مهربانی و مهرورزی در سراسر دنیا و تاریخ بشر باشد.
امام صادق (ع) نه زمینه قیام مسلحانه و کنترل نظامی دنیای اسلام را فراهم می‌دید و نه سازش با حکّام ستمگر و دنیاگرای بلاد اسلامی را مشروع می‌دانست؛ از این رو جهاد فرهنگی و ساختن نیروهای لازم برای گسترش فرهنگ قرآن و عترت (ع) را اولویت بخشید و با ایجاد تشکّلی در راستای اهداف نبوی گام برداشت که ذخیره ای عظیم برای همه عصرها و نسل‌ها باقی گذاشت.

کرسی وحدت‌آفرینی امام (ع)
کرسی درس امام صادق (ع) نیز زمینه ساز وحدت در بین مسلمین بود زیرا از شیعه و اهل سنت هر دو پای درس ایشان حاضر می‌شدند و از این منبع علم الهی به قدر ظرفیت خویش بهره می‌بردند. تاریخ نام بزرگانی از اهل سنت را در کنار بزرگان شیعه قید کرده که در محفل علمی ایشان افتخار شاگردی و کسب فیض داشتند. به مقتضای اشاره به این موضوع بد نیست مقداری هم به مقوله گسترش علوم و تربیت متخصصان در زمان ایشان بپردازیم.
امام (ع) با توجه به فرصت پیش آمده در دوران انقراض بنی امیه و آغاز حکومت عباسیان، بیشترین بهره‌برداری فکری و فرهنگی را داشتند و در نشر علوم گوناگون بیشترین تلاش ممکن را انجام دادند تا جایی که نقل شده شاگردان زیادی، حدود 4 هزار نفر در محضر ایشان تربیت شده اند.

شاگردان امام صادق(ع)
عده‌ای از بزرگان و پیشوایان اهل سنت از محضر حضرت امام صادق (ع) استفاده علمی برده اند و بر بزرگی و برتری ایشان اتفاق نظر داشته اند؛ چنان که به این مساله شیخ «سلیمان قندوزی» در کتاب «ینابیع الموده»، و شیخ «نووی» در کتاب «تهذیب الاسما» اشاره کرده اند و استفاده علمی از محضر آن حضرت (ع) را شرف، فضیلت و بزرگی برای خویش می‌دانند. نیک است که به برخی از شاگردان آن حضرت (ع) در حوزه اهل سنت هم اشاره ای داشته باشیم.
«نعمان بن ثابت» معروف به ابو حنیفه پیشوای مشهور فرقه حنفی ها، طبق نقل ابن حجر، شیخ سلیمان قندوزی، ابن صباغ و آلوسی، 2 سال از محضر امام صادق (ع) بهره برده است. «مالک بن انس مدنی» پیشوای فرقه مالکی از مذاهب چهارگانه اهل سنت نیز از شاگردان ایشان بوده است.
«سفیان بن سعید بن مسروق ثوری کوفی» هم شاگرد امام صادق (ع) بوده و مسائلی را از حضرت (ع) روایت کرده که ایشان به او توصیه‌های گرانبهایی درباره زهد دارند. «سفیان بن عیینه بن ابی عمران الکوفی المکی»، نیز در جوانی طبق تصریح عده ای از علمای اهل سنت و شیعه افتخار شاگردی این امام همام را داشته است. «یحیی بن سعید بن قیس الانصاری» که قاضی دستگاه منصور دوانیقی در مدینه بود و «عبدالملک بن عبدالعزیز بن جریح المکی» معروف به ابن جریح نیز از شاگردان امام صادق(ع) بودند و جالب است که بدانید عبدالملک بر اثر تعلیمات امام صادق(ع) متعه و عقد موقت را حلال می‌دانست.

ایجاد کرسی تخصصی علوم
حضرت امام صادق (ع) با سازماندهی فکری مکتب، تربیت شاگردان و متخصص کردن آنها در رشته‌های خاص، ضمن تبیین و تعریف اسلام حقیقی و ابطال برداشت‌های منفعت طلبانه به نام دین، به معرفی خط‌مشی تشیع و ایجاد تشکل‌ها با هویت شیعی پرداخت که در نتیجه به مذهب شیعه انسجام و قوت بخشید.
بنابراین دوره امام صادق(ع) را می‌توان دوران طلایی گسترش علوم متعدد توسط شیعه دانست که بعدها همه آن علم و دانش، پایه و اساس رشد علمی بشر در زمینه‌های مختلف علمی شد. از سویی دیگر این دوره بیانگر حقانیت شیعه در اثبات اعتقاد به امامت هادیان دین از سوی خدا و بهره‌مندی آنان از علم لدنی و خدایی است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code