موضوعات
کرمانشاه

معتضدالدوله؛ از راه‌اندازی چاپخانه تا راه‌اندازی مدرسه

نویسنده: فرزانه کرمی/ کرمانشاه – خبرنگار همشهری
میرزا احمدخان معتضدالدوله وزیری فرزند ابوالقاسم خانِ وزیر سال 1255 هجری شمسی در کرمانشاه به دنیا آمد. خانواده او در ادوار مختلف سیاسی و فرهنگی کرمانشاه تأثیری انکارناپذیر داشته اند...
1394/06/08
میرزا احمدخان معتضدالدوله وزیری فرزند ابوالقاسم خانِ وزیر سال 1255 هجری شمسی در کرمانشاه به دنیا آمد. خانواده او در ادوار مختلف سیاسی و فرهنگی کرمانشاه تأثیری انکارناپذیر داشته اند. از مشهورترین اجداد او می‌توان به میرزا مهدی خان استرآبادی، مشاور نادرشاه و صاحب 2 کتاب مشهور «جهانگشای نادری» و «درّه نادره» اشاره کرد. نام میرزا احمد خان در تاریخ کرمانشاه و نیز تاریخ مشروطه و آزادی خواهی در ایران درخشان و ماندگار است. او اقدام‌های بی نظیری در حوزه فرهنگی کرمانشاه انجام داده است.

چاپ نخستین روزنامه
سال 1288 صنعت چاپ را از هندوستان به کرمانشاه به ارمغان آورد و چاپخانه‌تأسیس کرد. بدین ترتیب چاپخانه «شرافت احمدی» به عنوان اولین نخستین سربی در تاریخ کرمانشاه، در بازار «چال حسن‌خان» و به دست معتضدالدوله راه‌اندازی شد و شروع به کار کرد. از اولین و مهم ترین کتاب‌های چاپ شده در این چاپخانه می‌توان «شمس و طغرا»ی محمد باقر میرزا خسروی، «دیوان قصاید سلطانی» و «دیوان خسروی» را نام برد. تأسیس چاپخانه نقطه عطفی در تاریخ فرهنگ کرمانشاه بود؛ چرا که پس از آن نخستین روزنامه تاریخ کرمانشاه نیز به وسیله میرزا احمد خان وزیری به چاپ رسید. در این روزنامه که «روزنامه کرمانشاه» نام داشت، مسائل مهم اجتماعی آن روزگار از جمله رویدادهای مهم مشروطه نوشته می‌شد. روزنامه مذکور تأثیر بسزایی بر آگاهی و آشنایی مردم این سامان با دنیای خارج به ویژه نهضت مشروطه داشت. انتشار این روزنامه به مدت 2 سال از 1288 تا 1290 ادامه یافت. میرزا احمد خان به دلیل فعالیت‌های سیاسی اش در نهضت مشروطه و طرفداری از آزادی خواهان و بیان خواسته‌ها و اقدام‌های آنان در روزنامه کرمانشاه مورد غضب محمد علی شاه قاجار بود. در آن هنگام که او به یاری مشروطه خواهان به تهران رفته بود، طرفداران شاه به کرمانشاه آمدند، میرزا علی خان - برادر معتضد الدوله - را به قتل رساندند و چاپخانه را نیز بستند. میرزا احمد خان پس از آگاهی از ماجرا به سرعت به کرمانشاه بازگشت و چاپخانه را بازگشایی کرد. در سال 1286 مدرسه حقوق از سوی وی و هم فکرانش در انجمن «معاف» بنا شد. «محمد باقر میرزا خسروی» که خود از بانیان اصلی این مدرسه بود، مدیریت آن را بر عهده گرفت.

راه‌اندازی نخستین مدرسه
نخستین مدرسه خصوصی کرمانشاه نیز به کوشش معتضد الدوله بنیانگذاری شده است. وی مدرسه «ملی شرافت » را که مدرسه‌ای پیشرفته و نوین بود، در سال 1297 تأسیس کرد واداره آن را به برادرش، میرزا محمد خان وزیری سپرد. معتضد الدوله در چند دوره از مجلس شورای ملی به عنوان نماینده مردم کرمانشاه خدمات شایان توجهی در مسیر آبادانی و فرهنگ این دیار کرده است. اما آنچه از تاریخ برمی آید گواه این مطلب است که ماندگاری نام این شخص تنها به اقدام‌های سیاسی – اجتماعی و تلاش‌های ارزنده‌اش برای اعتلای فرهنگ کرمانشاه محدود نمی‌شود. از آنجا که او از خانواده‌ای غنی بود به دستگیری از نیازمندان همت گماشت و در این زمینه از شهرتی تمام در میان عامه مردم برخوردار شد.

تقسیم گندم در سال‌های قحطی
معروف است که در سال‌های جنگ جهانی اول که قحطی بر بسیاری از مناطق جهان از جمله کرمانشاه سایه افکنده بود، معتضد‌الدوله انبار گندم خود را با موجودی بیش از 1500 خروار گندم در بین مردم نقسیم کرد. این بخشش به روشنی بیانگر این مطلب است که اقدام‌های وزیری نه برای کسب نام و مقام که از اندیشه والا و حس انسان دوستی او سرچشمه گرفته بود. بدین ترتیب زندگی میرزا احمد خان معتضدالدوله را می‌توان از جنبه‌های گوناگونی چون اقدام‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و خدمات انسان دوستانه مورد توجه قرار داد. وی سرانجام در سال 1300 شمسی در تهران بر اثر سکته قلبی درگذشت. پیکر او در حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شد. از خانه او واقع در محله قدیمی برزه دماغ در منطقه وزیری کرمانشاه آثاری به جا مانده که به ثبت تاریخی رسیده است. در تاریخ مفصل کرمانشاه درباره او چنین آمده است: میرزا احمد خان معتضدالدوله وزیری یکی از رجال برجسته و خوشنام و از آزادی خواهان راستین در نهضت مشروطیت بود که در راه اعتلای آزادی اجتماعی و سیاسی کرمانشاهان و ترقی مراتب فرهنگی و ترویج اندیشه‌های متعالی قدم‌های مثبت برداشته است و خدمات او چون ستاره‌ای درخشان بر تارک تاریخ معاصر می‌درخشد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code