موضوعات
اصفهان

شمارش معکوس تا ثبت جهانی چوگان

نویسنده: مریم ابراهیمی دینانی اصفهان - خبرنگار
براساس اسناد و مدارک تاریخی، بازی چوگان در ایران حدود 3 هزار سال قدمت دارد و با تاریخ، فرهنگ، هنر و ادبیات ایران آمیخته است. آنچنان که جزئی از هویت ایرانیان شده است...
1396/09/14
   براساس اسناد و مدارک تاریخی، بازی چوگان در ایران حدود 3 هزار سال قدمت دارد و با تاریخ، فرهنگ، هنر و ادبیات ایران آمیخته است. آنچنان که جزئی از هویت ایرانیان شده است. خوشبختانه از دیرباز هزاران سند مهم تاریخی از بازی چوگان مربوط به دوره‌های مختلف ایران به‌جا مانده است. مهره‌های یافته شده مربوط به 2 هزار سال قبل از میلاد با نقش گوی و چوگان و انجام این بازی در کهن‌ترین ادیان و آیین‌های دینی همچون آیین مهرپرستی، دین زردشت و همچنین در روزگار امپراتوری بزرگ هخامنشی پشتوانه تاریخ طولانی این بازی ورزشی را در فلات پهناور ایران به روشنی بیان می‌کند. از دوران امپراتوری بزرگ هخامنشی که در سال 550 پیش از میلاد تشکیل شده، گزارش‌های متعددی از بازی چوگان در دسترس است.
در این دوره تربیت کودکان و نوجوانان ایرانی در تشکیلات آموزشی گسترده‌ای انجام می‌شده است اما چوگان در دوران صفویه سیر صعودی خود را به تکامل رساند و در میدان نقش جهان و در حضور سران مملکت و مهمانان خارجی برگزار می‌شد. در آستانه ثبت جهانی چوگان در فهرست میراث ناملموس یونسکو و وضعیت چوگان با منصور زیرک، دبیر هیأت چوگان استان اصفهان، به گفت‌وگو پرداختیم که در ادامه می‌خوانید.
  •  به تازگی خبرهای خوبی در زمینه ثبت جهانی چوگان در یونسکو به نام ایران به گوش می‌رسد، این اتفاق در چه مرحله‌ای است ؟
خوشبختانه پس از سال‌ها تلاش دلسوختگان این بازی ملی و حمایت‌های سازمان میراث فرهنگی و فدراسیون چوگان این اتفاق مهم در حال به ثمر نشستن است. البته در این زمینه نقش هنرمندان این مرز و بوم را نباید نادیده گرفت. همانانی که با اشعارشان، قلمشان و نقوش زیبای چوگان روی صنایع دستی حیات این بازی را در تمامی قرون تضمین کردند. پرونده چوگان در 11 فروردین 1395 پس از کامل شدن به یونسکو ارسال شد. در حال حاضر این پرونده به کمیته بین‌الدول یونسکو راه یافته و این بدان معناست که مستندات ما کامل بوده و باید منتظر تصمیم و اعلام رسمی داوران یونسکو باشیم که در اجلاس کره جنوبی در تاریخ 13 تا 18 آذرماه برگزار می‌شود.
  •  شنیدیم چوگان را کشور دیگری به ثبت رسانده است. در خصوص شرایط ثبت جهانی توضیح می‌دهید؟
بله. یکی از کشورهای همسایه ایران که تا دوره صفویه در تقسیمات سیاسی و محدوده مرزهای ایران جای داشت و پس از قرارداد گلستان از ایران جدا شد، چوگانی را به نام چوگان قره‌باغ به ثبت رسانده که با خصوصیات منطقه‌ای خودش انجام می‌شده است. طبق قوانین تعریف شده یونسکو برای میراث ناملموس، هر کشور و یا منطقه‌ای می‌تواند یک آیین، فرهنگ و یا بازی را با خصوصیات فرهنگی همان منطقه به شرط دارا بودن شرایط به نام خود ثبت کند. مثلا ساز تار هم که ایرانیان آن را از ابتکارات خود می‌دانند به نام کشور دیگری ثبت شد که با اعتراضات هنرمندان بسیاری روبه‌رو شد، اما نکته قابل توجه این است که ساز تاری که به نام آن کشور ثبت شد هم در نوع تکنیک و شیوه نوازندگی (تار روی سینه قرار می‌گیرد) و هم از نظر ساخت (به جای 6 سیم تارهای ایرانی، 12 سیم دارد و کاسه‌ای کوچک‌تر دارد) با تار ایرانی متفاوت است. از نظر یونسکو هیچ منعی وجود ندارد که یک آیین و فرهنگ با توجه به شرایط فرهنگی آن به نام چند کشور ثبت شود. مهم زنده بودن آن آیین با خصوصیات فرهنگی خاص در بین افراد جامعه است. خوشبختانه تمامی کارشناسان جهانی بر این موضوع که ایران خاستگاه چوگان بوده است اتفاق نظر دارند. چوگانی که ایران برای ثبت پیشنهاد داده است به نام «چوگان سوار بر اسب به همراه روایتگری و موسیقی» است. در ایران از دیرباز چوگان با نقالی (بازخوانی چوگان‌بازی اسطوره‌های شاهنامه در قهوه‌خانه‌ها) و اجرای موسیقی در پیش از بازی و هنگام عبور گوی از دروازه‌ها همراه بوده است که خاص فرهنگ ایران است.
  •  چه شد که تصمیم برای ثبت در فهرست میراث ناملموس یونسکو به نام ایران گرفته شد؟
یکی از وظایف سازمان میراث فرهنگی کشور علاوه بر حفظ آثار ملموس مثل بناها و اشیای تاریخی، حفظ آثار ناملموس و یا همان معنوی است. در همین زمینه بسیاری از آیین‌های ما به ثبت جهانی یونسکو رسیده‌‌اند و با کمک‌هایی که فدراسیون چوگان و هنرمندان این عرصه به میراث فرهنگی کردند مقدمات کار انجام و پس از تکمیل شدن، پرونده به یونسکو ارسال شد.
 شما به عنوان یکی از کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی که در زمینه میراث ناملموس فعال هستید و کارهایی مثل مدیریت اجرایی رویداد فرهنگی نوروزگاه و برگزاری بازی نمادین چوگان در میدان نقش جهان در کارنامه شماست، بگویید اصفهان در این ثبت جهانی چه نقشی داشته است.
یکی از مهم‌ترین مدارک مستند پرونده چوگان وجود میدان نقش جهان است که اولین میدان استاندارد جهان بوده و هنوز دروازه‌های سنگی این بازی در آنجا خودنمایی می‌کند. تصاویر و مدارک مکتوب بسیاری از انجام بازی چوگان در این میدان موجود است. همچنین سال‌هاست که شاعران و هنرمندان اصفهانی به خصوص در گرداگرد میدان نقش جهان با اشعار و نقوش خود که روی ظروف سفالی، قلم‌زنی‌ها، چاپ قلمکار، تابلوهای مینیاتور و ده‌ها هنر دیگر به چشم می‌خورد، به حفظ بازی چوگان و انتقال آن به نسل‌های بعد همت گماشته‌اند. در همین پرونده ارسال شده به یونسکو مستندات زیادی از هنرمندی این هنرمندان گمنام به یونسکو ارسال شد و البته بنده هم افتخار داشتم نقش کوچکی داشته باشم و قطعه آهنگ گوی چوگان با شعر و آواز بنده هم ضمیمه این مستندات شده است.
  •  ثبت چوگان برای حفظ بازی چوگان چه امتیازاتی دارد؟
یکی از اهداف ثبت جهانی توسط یونسکو نشان دادن اهمیت آیین‌های بومی کشورهاست و به این طریق کوشش می‌شود توجه مردم و به خصوص مسئولان دولتی به آیین‌ها بیشتر جلب شود. ثبت جهانی ما را موظف می‌کند که در راه حفاظت، گسترش و ارتقای آیین ثبت شده بیشتر کوشا باشیم. بازی چوگان متأسفانه سال‌ها با بی‌مهری روبه‌رو بوده است و خوشبختانه بعد از فرمایشات مقام معظم رهبری در خصوص این بازی جان تازه‌ای گرفت، اما هنوز هم با مشکلات زیرساختی و توسعه برابر در استان‌ها و به خصوص مشکلات مالی روبه‌رو هستیم. همه‌ ما امیدواریم با ثبت چوگان در فهرست میراث جهانی توجه مسئولان بیشتر به گسترش این بازی جلب شود.
  •  آیا بازی چوگان در میدان نقش جهان و ثبت جهانی آن تأثیری بر گردشگری اصفهان دارد؟
گردشگری یک پدیده اقتصادی ـ اجتماعی، زیستی، فرهنگی و مهم‌تر از همه سیاسی است. آشنایی مردم سایر کشورها با آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری و آیین‌هایی از قبیل چوگان یعنی به رخ کشیدن تمدن پویا، فرهنگ مولد و ثبات سیاسی ملت‌ها. از همین تعریف می‌توان پی برد که وجود جاذبه‌هایی چون بازی چوگان تا چه اندازه در شکوفایی گردشگری و اقتصادی تأثیرگذار است. یکی از جاذبه‌های گردشگری اصفهان انجام بازی چوگان در میدان نقش جهان است. بسیاری از چوگان‌بازان و مسئولان جهانی فدراسیون چوگان آرزوی بازی کردن در این میدان را دارند. بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی علاقه‌مند به دیدن این بازی در خاستگاه اصلی آن هستند. ما در نوروزگاه و در میدان نقش جهان تجربه بازی نمادین چوگان را در 2 سال گذشته داشته‌ایم. استقبال بی‌نظیر علاقه‌مندان و شور و شوقی که از دیدن این بازی در میدان نقش جهان داشتند بی‌نظیر بود. وجود چنین برنامه‌هایی با اطلاع قبلی و برنامه‌ریزی دقیق می‌تواند با استقبال علاقه‌مندان و حضور بیشتر در اصفهان همراه باشد که می‌تواند برای شهروندان و هنرمندان ایجاد شغل کند و درآمد بیشتر به همراه داشته باشد.
  •  فعالیت‌های اخیر هیأت چوگان اصفهان چه بوده است؟
هیأت چوگان استان اصفهان حدود 10 ماه است با تمام توان و با برنامه‌ریزی جدید در زمینه معرفی، شناسایی و گسترش فرهنگ چوگان در استان و همچنین بهبود زیرساخت‌های چوگان، آموزش و ارتقای دانش فنی چوگان‌بازان مشغول فعالیت است.
  •  در حال حاضر وضعیت چوگان در استان اصفهان چگونه است و برای رونق بیشتر چوگان در این استان چه راهکارهایی اندیشیده‌اید؟
مدتی است فعالیت‌های خوبی در استان انجام شده است. در بخش زیرساخت‌ها سعی کردیم مجموعه چوگان نقش جهان را در حد امکان تجهیز کنیم، تعدادی اسب تهیه شده و چوگان‌بازان قدیمی را گرد هم آوردیم و چند دوره استعدادیابی و همچنین کلاس‌های دانش‌افزایی را برگزار کردیم. با تمرینات مستمر برای تیم‌های بانوان و آقایان توانسته‌ایم چند دوره مسابقه داخلی برگزار کنیم که سرآمد این مسابقات اجرای یک بازی به مناسبت هفته دفاع مقدس در میدان نقش جهان بود که برای اولین بار به طور کامل با امکانات هیأت چوگان اصفهان انجام شد. در زمینه معرفی و گسترش چوگان هم فعالیت‌های خوبی انجام شده است ازجمله طراحی و ساخت شخصیت چوگی که یک عروسک چوگانی است و نمایش‌های موزیکال برای کودکان انجام می‌دهد. رایزنی‌های خوبی با دانشکده‌های تربیت بدنی دانشگاه اصفهان و دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان انجام شده و برای گسترش چوگان ایده‌هایی در نظر گرفته‌ایم. همچنین برای گسترش چوگان در استان در حال راه‌اندازی هیأت‌های شهرستان‌های برخوار، شاهین‌شهر، مبارکه، کاشان و چند شهر دیگر هستیم.
  •  آیا اصفهان می‌تواند در آینده میزبان بازی‌های بین‌المللی چوگان باشد؟
هیأت چوگان استان اصفهان زمین وسیعی را در محدوده المپیک در اختیار دارد که در حال حاضر مجموعه چوگان نقش جهان در قسمتی از آن فعالیت دارد. این ظرفیت وجود دارد که این زمین گسترش یابد، اما برای ارتقای سطح و تکمیل آن نیازمند تأمین منابع مالی بسیار زیاد و ترجیحا ورود بخش خصوصی به این حیطه هستیم. از طرفی ما بسیار امیدواریم با کسب مجوزهای لازم از سازمان‌های مرتبط بتوانیم میدان نقش جهان را پس از سال‌ها به کاربری اصلی خود بازگردانیم. اگر چنین شود حتی می‌توانیم میزبانی مسابقات بین‌المللی چوگان را برعهده داشته باشیم که این مهم می‌تواند در بالا بردن جاذبه‌های کشور عزیزمان بسیار تأثیرگذار باشد.




ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code