موضوعات
اصفهان

روزگار سپری‌شده زیباترین هتل خاورمیانه

نویسنده: مهرداد موسوی خوانساری/ اصفهان - خبرنگار همشهری
بی‌گمان برای هر اصفهانی مفهوم هتل به معنای مدرنش با یک نام گره خورده است. هتل عباسی فقط زیباترین هتل اصفهان نیست، بلکه خیلی بیش از یک سازه معمولی، این کاروانسرای چهارصد ساله یکی از معدود بناهای تاریخی باقیمانده در گردشگاه چهارباغ است...
1396/06/22
   بی‌گمان برای هر اصفهانی مفهوم هتل به معنای مدرنش با یک نام گره خورده است. هتل عباسی فقط زیباترین هتل اصفهان نیست، بلکه خیلی بیش از یک سازه معمولی، این کاروانسرای چهارصد ساله یکی از معدود بناهای تاریخی باقیمانده در گردشگاه چهارباغ است. یک میراث فرهنگی که در طول 4 قرن کاربری خود را حفظ کرده و از مکانی برای اسکان و استراحت کاروان‌های دوره صفوی به یک هتل مدرن در اصفهان امروز بدل شده تا آنجا که خبرنگاران خبرگزاری‌های معتبر دنیا از آن به عنوان زیباترین هتل خاورمیانه یاد می‌کنند.

آبادانی به سبک ظل‌السطان
نام ظل‌السطان در تاریخ اصفهان با ویرانی و انهدام آثار تاریخی گره خورده است. اما او گاهی دست به آبادانی و سازندگی هم می‌زده، به ویژه وقتی که ارتش 20 هزار نفری‌اش در اصفهان نیازمند محلی برای اسکان و تمرین نظامی بوده‌اند. بعد از میدان نقش جهان و میدان چهارحوض، نوبت به کاروانسرای سلطانی که می‌رسد، شازده مسعود میرزای ظل‌السطان این کاروانسرای متروک مانده را مرمت می‌کند و قشون معروف اصفهان را در آن اسکان می‌دهد. در این دوران، کاروانسرا را به نام «سرای فتحیه» می‌شناخته‌اند.
محمدمهدی ارباب نویسنده کتاب «نصف جهان فی تعریف الاصفهان» که در آن دوره در اصفهان بوده است، می‌نویسد: «... غیر اینها چندین کاروانسرای بایر و خراب از زمان صفویه مانده... از جمله کاروانسرای بازارچه بلند که خلف مدرسه چهارباغ شاهی و به طرف مشرق آن واقع است. دو طبقه و صحن وسیع دارد. تمام نهر فرشادی از میان آن می‌گذرد و در وسط آن مهتابی بر روی نهر ساخته و حجرات زیر و بالا به کمال زیبایی و مقبولی ساخته و پرداخته و کاروانسرا چنان مرتب و منقح درست شده و بیننده از وضع بنا و استحکام و صفای آن حیران می‌شود. آن را یک دروازه است و در بازارچه بلند... گشاده شده و چون در اطراف آن غیر از آن مدرسه دیگر آبادی نمانده است، کاروانسرا همچنان بیکار و بایر افتاده و در شرف خرابی بود که در این ایام نواب اشرف امجد والا ظل‌السطان پرتو التفاتی به حال آن افکنده مرمتی فرمودند و به این سبب یقین است که سالیان بجا و قایم خواهد ماند».
روزنامه فرهنگ که در همین دوران منتشر می‌شده، در شماره روز 27 ذیقعده 1301 ه. ق از هزینه‌های این آبادانی صحبت کرده است: «... مخارج تعمیر و مرمت آن را به ده هزار تومان تخمین کردند. حضرت مستطاب معظم الیه والا بدون فوت وقت تنخواه آن را تعیین کرده، حکم به تعمیر آن فرمودند. اکنون تقریبا دو ماه است که چند نفر معمار و جمعی از بنّاهای کارآزموده و مباشران کاردان در این بازار و کاروانسرا مشغول تعمیر و تجدید آبادی هستند».

یک کاروانسرای سلطانی
کاروانسرای سلطانی که بعدها به «هتل شاه عباس» تبدیل شد، یکی از اجزای مجموعه بزرگ سلطانی بود که توسط مادر شاه سلطان حسین در حاشیه خیابان چهارباغ ساخته شد؛ یک مدرسه، یک بازارچه، یک عصارخانه و همین کاروانسرا که می‌توان از آنها به عنوان آخرین سازه‌های زیبای عصر صفوی نام برد.
رستم‌الحکما در کتاب «رستم التواریخ» می‌نویسد: «... در پشت آن مدرسه کاروانسرای دلگشای، با وسعتی که در طول و عرض پانصد زرع در چهارصد زرع مشتمل بر چهار زاویه و چهار ایوان بزرگ عالی و حجره‌های با نهانخانه و لواحق و زیرزمینی‌ها و از جانب طولش همان نهر که در مدرسه مذکور جاری است نیز جاری و همه آن مدرسه و بازارچه بلند، کاروانسرا و عصارخانه بسیاری بزرگی در بازارچه بلند به خوبی و موزونی با زینت از آجر و سنگ مسطح تراشیده و کاشی رنگین منقش ساختند و پرداختند و... پیراستگی آن مدرسه و بازارچه بلند و کاروانسرا و عصارخانه در هفت کشور کسی ندیده است. حمله افغان و اغتشاشات دوره افشاریه و زندیه آسیب‌های زیادی به این مجموعه وارد کرد تا اینکه دست بخشایش ظل سلطانی بر سر این کاروانسرا افتاد. آن را مرمت کرد و بازارچه بلند (بازار هنر امروزی) را تبدیل اصطبل سربازان قشون کرد.»
این کاروانسرای 4 ایوانه، 128 متر طول و 93 متر عرض دارد و جالب اینجاست که اصطبل عمومی این سرا امروزه به پارکینگ اختصاصی هتل عباسی تبدیل شده است. اما برای تبدیل شدن کاروانسرای سلطانی به هتل عباسی امروزی راه پرفراز و نشیبی پیش روی این سازه صفوی بوده است.

مدعی مالکیت کاروانسرا
«آقاجان! این بنای معظم، این یادگار نیاکان، این اثر باعظمت ملی از حقوق حقه این ملت است... کدام دولت، کدام سلطان... چنین حقی را خواهد داشت که آنجا را به نام خالصه ضبط و... به نام رشوه صرف جیب فلان درباری خائن... به مردی از افراد این مملکت واگذار کند؟» این فوران خشم روزنامه اخگر در شماره 15 آبان سال 1309 است که در برابر ادعای شخصی به نام محمدکاظم مثقالی چنین جلوه‌گر شده است.
مثقالی در همین دوران مدعی شده بود که در دوره خاصه‌فروشی‌های ظل‌السطان، کاروانسرای سلطانی و بازارچه بلند را از وی خریده و اکنون جزو اموال شخصی او است. از اینجا به بعد چالش سنگینی میان این شخص ثروتمند و مدیران شهری و اداره اوقاف شکل می‌گیرد. سرانجام در ماه‌های پایانی سال 1311 خورشیدی حکم خلع‌ید مثقالی صادر و کاروانسرای سلطانی آماده تبدیل شدن به زیباترین هتل ایران می‌شود.

کاروانسرای سلطانی در عصر جدید
اسفندماه سال 1336 دوران جدیدی برای کاروانسرای صفوی آغاز شد. در این زمان طبق قراردادی که بین اداره اوقاف وقت با شرکت بیمه ایران بسته شد، مقرر شد که این کاروانسرا به یک هتل مدرن شهری تبدیل شود. بدین ترتیب، طی یک اجاره‌نامه 60 ساله، بیمه با پرداخت 5 میلیون ریال به عنوان پیش‌قسط به اوقاف، عملیات تبدیل کاروانسرا به هتل را آغاز کرد‎؛ یک طرح بلندپروازانه و البته خلاقانه که در همان ابتدا مخالفان و موافقان سرسختی داشت.
عبدالحسین سپنتا، سینماگر و روزنامه‌نگار برجسته، به شدت با این طرح مخالف بود: «یکی از جنایات در سال‌های اخیر در اصفهان رخ داده که میل دارم شرح آن را برای ثبت در تاریخ نوشته و محفوظ بماند». اما هرچه عملیات ساخت هتل پیشرفت می‌کرد، بر گروه موافقان این طرح افزوده می‌شد.
حجم آثار هنری خلق شده در این مجموعه که به دست مشهورترین نقاشان و هنرمندان اصفهانی صورت گرفته بود، مخالفان را کم‌کم متقاعد کرد. استاد حاجی مصورالملکی یکی از همین اساتید بود که بعد از سال‌ها سکوت هنری، سرپرستی نقاشان این مجموعه را به عهده گرفته بود.
سال 1345 کار ساخت هتل شاه عباس تقریبا خاتمه یافت. پس از آن، به مرور زمین‌های جنوب و شرق این مجموعه از حالت بایر درآمد و هر یک کاربری ویژه‌ای پیدا کرد. مخصوصا فضای مقابل هتل که تا همین امروز هم به عنوان یکی از زیباترین و بهترین فضاهای باز شهری در اصفهان مطرح است. مجموعه هتل نیز از دید بسیاری از خبرنگاران و گردشگران خارجی به عنوان زیباترین هتل ایران و خاورمیانه لقب گرفته است؛ قدیمی‌ترین هتل دنیا که 400 سال است از مسافران خسته در بهشت منحصر به فرد خود میزبانی می‌کند.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code