موضوعات
اصفهان

اتراق هزاران پرنده مهاجر در تصفیه‌خانه‌های اصفهان

نویسنده: شیرین علویان اصفهان - خبرنگار
فصل کوچ پرندگان مهاجر باز هم داغ خاموشی رودخانه زاینده‌رود را در اصفهان تازه کرد. تا یک دهه پیش دیار زنده‌رود در فصل زمستان میزبان 20 هزار قطعه انواع پرنده مهاجر از قبیل فلامینگوها، انواع اردک شامل مرمری، بلوطی، سرسفید، انواع حواصیل و غازهای وحشی بود....
1396/09/14
   فصل کوچ پرندگان مهاجر باز هم داغ خاموشی رودخانه زاینده‌رود را در اصفهان تازه کرد. تا یک دهه پیش دیار زنده‌رود در فصل زمستان میزبان 20 هزار قطعه انواع پرنده مهاجر از قبیل فلامینگوها، انواع اردک شامل مرمری، بلوطی، سرسفید، انواع حواصیل و غازهای وحشی بود، اما پس از خشک شدن زاینده‌رود و تالاب گاوخونی، این پرندگان مجبورند مدتی را در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب مثل تصفیه‌خانه شاهین‌شهر، جنوب، شمال، شرق و حوضچه‌های تصفیه‌خانه‌های پساب کارخانه‌های ذوب‌آهن، فولاد مبارکه، قایقرانی ذوب‌آهن، دریاچه سد گلپایگان و بندها و آبگیرهای اطراف تالاب گاوخونی اتراق کنند.
موقعیت جغرافیایی استان اصفهان در فلات مرکزی از نظر مسیر رفت‌وآمد و مهاجرت پرندگان اهمیت ویژه‌ای دارد. برای مثال پرندگان شکاری در فصل کوچ بهاره، مناطقی را برای زاد و ولد انتخاب می‌کنند که اصفهان می‌تواند انتخاب آنها باشد. همچنین پرندگان مهاجر زمستانه هستند که برای فصل سرما نقاط گرم را برای زندگی برمی‌گزینند و یا پرندگان بومی که در 4 فصل در یک نقطه می‌مانند، زاد و ولد می‌کنند و جوجه‌هایشان همان‌جا بزرگ می‌شوند که همه اینها در استان اصفهان وجود دارد.

میزبانی دیرینه از پرندگان وحشی
مریم امیدی، کارشناس ارشد محیط‌زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان، درباره اتراق پرندگان مهاجر در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب به همشهری می‌گوید: هر سال با سرد شدن هوا، پرندگانی که در عرض‌های شمالی‌تر مثل نواحی سیبری روسیه هستند برای زمستان‌گذرانی به عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر مانند ایران و حتی آفریقا سفر می‌کنند. زمان مهاجرت هم به وضعیت آب‌وهوا بستگی دارد، اما معمولا مهاجرت پرندگانی که به ایران می‌آیند از شهریورماه شروع می‌شود و اولین دسته پرندگانی که وارد می‌شوند انواع گونه‌های غاز هستند. به ترتیب گونه‌های دیگر از جمله اردک‌ها و... هم وارد می‌شوند. این پرندگان در مسیر مهاجرتشان تا رسیدن به زیستگاه امنی که معمولا تالاب‌های مختلف کشور خودمان تا قاره آفریقاست، مدتی را برای تغذیه و تجدید قوا در آبگیرها و نواحی زیستگاه‌های تالابی فرود می‌آیند.

ورود پرندگان به دریاچه‌های مصنوعی
کارشناس ارشد محیط‌زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان مدت‌زمان اتراق هر دسته از پرنده را بسته به شرایط امنیت و تغذیه زیستگاه می‌داند و می‌گوید: به محض اینکه پرنده زیستگاه را ناامن ببیند یا اینکه این منطقه از نظر تغذیه‌ای برای جانور مناسب نباشد، بیش از چند ساعت یا چند روز آنجا نمی‌ماند. در غیر این صورت، مدتی در آن تالاب یا زیستگاه تالابی می‌ماند و بعد از اینکه انرژی خود را دوباره به دست آورد به سمت نواحی جنوبی‌تر پرواز می‌کند.  وی با اشاره به خشکی رودخانه زاینده‌رود و تالاب بین‌المللی گاوخونی در سال‌های گذشته می‌افزاید: تعدادی تالاب یا نواحی حوضچه‌ها، برکه‌ها و تصفیه‌خانه در استان اصفهان وجود دارد که گرچه جزو تالاب‌های ثبت شده در کنوانسیون رامسر نیستند، اما این دریاچه‌های مصنوعی هم به نوعی تالاب به شمار می‌آیند و هر سال با ورود پرندگان و شروع فصل پاییز و زمستان این زیستگاه‌ها را رصد می‌کنیم.

مهاجرت سالیانه پرندگان مهاجر
امیدی یادآور می‌شود: در اواسط ژانویه هر سال سرشماری رسمی به نام سرشماری زمستانی پرندگان مهاجر و کنارآبزی در استان اصفهان همزمان با سراسر کشور و جهان انجام می‌شود. نتایج این سرشماری در سال‌های گذشته نشان داد که در اصفهان نزدیک به 23 تا 24 سایت سرشماری داریم که برخی خشک هستند، ولی با این حال پایش می‌شوند تا حتی اگر پرنده‌ای هم در ته‌مانده آب منطقه باقی مانده شمارش و تنوع و تراکم پرندگان مهاجر ثبت شود.
این کارشناس با اشاره به تنوع و تراکم پرندگان مهاجر در تالاب‌های شمال کشور ادامه می‌دهد: با توجه به اینکه چندین سال است تالاب گاوخونی و رودخانه زاینده‌رود خشک شده‌اند و بعضی از قسمت‌ها و محدوده‌های کوچکی آب دارد، تنوع و تراکم پرندگان در اصفهان نسبت به گذشته بسیار کاهش یافته و بیشترین ثبت پرندگان مربوط به آبگیرهایی است که در شهرستان‌های مختلف وجود دارند.
او با استناد به نتایج سرشماری زمستانی از اتراق 11 هزار و 136 پرنده در سال 95 در استان اصفهان خبر می‌دهد و می‌گوید: این آمار در سال‌های 93 و 94 به ترتیب 9 و 13 هزار پرنده بوده است.
به گفته امیدی بعد از خشک شدن گاوخونی و رودخانه، جمعیت پرندگان در مناطقی مانند دریاچه سد زاینده‌رود، سد حنا و برخی دیگر از دریاچه‌های سد در سمیرم از جمله به نام سد قره‌قاچ، حوضچه‌های تصفیه‌خانه‌های مربوط به ذوب‌آهن، فولاد مبارکه، قایقرانی ذوب‌آهن و دریاچه سد گلپایگان متمرکز شده‌اند. همچنین تعدادی از آبگیرهای اطراف تالاب گاوخونی و تصفیه‌خانه‌های فاضلاب مانند شاهین‌شهر، جنوب، شمال، شرق و... هم زیستگاه‌هایی‌اند که هر سال بسته به میزان گرمای هوا تغییراتی در آنها دیده می‌شود، اما نسبتا جمعیت قابل توجهی از پرندگان در آنها ثبت شده است.

پسابی که استاندارد لازم را برای پرنده دارد
کارشناس ارشد محیط‌زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان در پاسخ به این پرسش که آیا حضور پرندگان در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب مشکلی برای سلامت آنها و عملکرد تصفیه‌خانه ایجاد نکرده است، توضیح می‌دهد: چون پساب حوضچه‌های موجود در تصفیه‌خانه‌ها پالایش شده است و استاندارد لازم را برای پرنده دارد، یکی از زیستگاه‌های خوب پرندگان برای زمستان‌گذرانی به شمار می‌آیند.
 همچنین جدا از مباحثی که درباره آنفلوآنزا مطرح می‌شود، پرندگان وحشی در عملکرد تصفیه‌خانه تأثیری ندارند. این پرندگان بیشتر دنبال تغذیه جزئی در تصفیه‌خانه‌هایی‌اند که به صورت محدود جمعیت بیشتری از پرندگان را جذب می‌کند، بنابراین اخلالی در روند کار ایجاد نمی‌کنند و به تأسیسات تصفیه‌خانه آسیبی نمی‌رسانند.
امیدی معتقد است در سال‌هایی که رودخانه زاینده‌رود جاری بود و آب به گاوخونی هم می‌رسید، مقدار زیادی از پساب صنایع که دارای فلزات سنگین بود به این منطقه ریخته می‌شد.
 با وجود این درباره اینکه آیا استراحت پرندگان وحشی در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب مشکلی برای سلامت آنها ایجاد نمی‌کند باید مطالعه‌ای جامع و دقیق انجام شود و فقط با استناد به مشاهدات عینی و مستقیم نمی‌توان در این باره اظهارنظر کرد.

شکارچیان در کمین پرندگان مهاجر
این کارشناس محیط‌زیست با اشاره به اهمیت امنیت زیستگاه برای ماندن پرندگان در این مناطق می‌گوید: در برخی از تصفیه‌خانه‌ها دیده شده است که به محض چند مورد زنده‌گیری یا شلیک گلوله به سمت پرندگان، آنها از این حوضچه‌ها کوچ کرده‌اند و حتی مسیر مهاجرتشان را تغییر داده‌اند.
وی تعداد شکارچیان و متخلفان صید در این آبگیرها را محدود به درصدی جزئی و ناچیز می‌داند و ادامه می‌دهد: بیشتر مردم براساس همان خاطره‌ای که از تماشای پرندگان مهاجر در رودخانه زاینده‌رود و حتی تغذیه دستی به جانوران داشتند، آسیبی به پرندگان مهاجر نمی‌رسانند. شکارچیان تعداد بسیار کمی هستند که در حوضچه‌های خارج از شهر و دور از دید نگهبان تصفیه‌خانه گاهی برای صید اقدام می‌کنند که امیدواریم با فرهنگسازی و همکاری رسانه‌ها این مشکل نیز برطرف شود.

اهمیت حیاتی اصفهان برای بقای نسل پرندگان مهاجر
ایمان ابراهیمی مدیرعامل مؤسسه پرنده‌شناسان آوای بوم و عضو هیأت مؤسس زمین برای همه نیز بر این باور است که اصفهان به دلیل اینکه با مساحت زیاد در مرکز ایران قرار گرفته است و دارای تالاب‌های کوچک و بزرگ مختلف و زیستگاه‌های گوناگون است از مهم‌ترین مناطق ایران برای بقای نسل پرندگان مهاجر است. ابراهیمی یادآور می‌شود: پرندگان مهاجر اصفهان بسته به اینکه از کدام گروه و خانواده باشند مکان‌های مختلفی را برای زیست خود انتخاب می‌کنند، اما شاید مهم‌ترین این زیستگاه‌ها تالاب‌هایی نظیر تالاب گاوخونی باشد که متأسفانه مانند بیشتر تالاب‌های کشور وضعیت خوبی ندارد.
او با تأکید بر اینکه مهم‌ترین هدف برنامه‌ریزان استانی باید احیای گاوخونی باشد، می‌گوید: این کار بی‌شک به عزمی جدی و اراده‌ای قوی نیاز دارد. خشک شدن این تالاب با توجه به وسعت آن (چیزی نزدیک به 2 برابر شهر اصفهان) و موقعیت آن (در مرکز ایران و در منطقه‌ای بیابانی) ضربه‌ای عظیم و جدی به جمعیت‌های مختلف پرندگان مهاجر از مسیرهای مهاجرتی گوناگون زده و آنچه زمانی نماد زندگی در استان بود امروز به گورستانی بزرگ تبدیل شده است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code