موضوعات
هرمزگان

ببار ای بارون ببار

نویسنده: فریدون احمدی/ خبرنگار استان‌ها
کم‌آبی برخی از مناطق کشور را دچار بحران کرده است. زمین‌های کشاورزی زیادی تشنه‌اند، باغ‌های زیادی زیر تیغ آفتاب می‌سوزند و روستاهایی هم ساکنان خود را در پی خشکسالی‌های اخیر از دست داده‌اند...
1396/05/11
کم‌آبی برخی از مناطق کشور را دچار بحران کرده است. زمین‌های کشاورزی زیادی تشنه‌اند، باغ‌های زیادی زیر تیغ آفتاب می‌سوزند و روستاهایی هم ساکنان خود را در پی خشکسالی‌های اخیر از دست داده‌اند. عادت نداریم از تابستان انتظار بارندگی داشته باشیم. در کشوری با اقلیم گرم و خشک زندگی می‌کنیم که بخش‌های زیادی از آن را مناطق کویری و بیابانی تشکیل داده است. ایرانیان قدیم، در شهرهای مختلف، هر وقت روزگار بهشان تنگ می‌آمد و باران ازشان قهر می‌کرد، طی مراسمی از خداوند طلب باران می‌کردند. مراسمی که در گوشه و کنار ایران، سال‌های سال در جریان بوده است و امروز هم گاه در برخی مناطق برگزار می‌شود. البته برگزاری‌اش در این روزگار بیشتر از سر احیای سنت‌های کهن است و نمایش جاذبه‌های فرهنگی. در گذشته، این آیین‌ها به طور جدی اجرا می‌شدند و حول این مراسم قصه‌های بسیاری هم در میان اقوام مختلف ساخته شده است.
«قبله دعا» یکی از انواع آیین‌های طلب باران است که به هرمزگان تعلق دارد. این آیین، مراسمی قدیمی است در هرمزگان که هنوز هم در میان مردم زنده است. برای بومیان هرمزگان، مراسم قبله‌ دعا، تقدس دارد و برای جزء به جزء آن حساسیت زیادی قائل می‌شوند. در سال‌هایی كه باران به موقع نمی‌بارد و آب بركه‌ها و چاه‌ها كم می‌شود و دشت‌ها و صحراها سبز نمی‌شوند، امام جماعت و پیشوای مذهبی شهر كه در عین حال مردی باتقوا و پرهیزکار است، مقدمات رفتن مردم به مصلا و اجرای مراسم قبله‌ دعا را فراهم می‌کند. اولین گروهی كه فرمان امام جماعت را اجابت می‌‌كنند، كودكان هستند. عده زیادی از كودكان برای خبر كردن مردم و دریافت پول و تنقلات، دسته‌دسته با هم در كوچه‌ها و بازارها به راه می‌افتند و سرودها و شعرهای مربوط به باران می‌خوانند. آن‌ها به دو گروه تقسیم می‌شوند. یك گروه، قسمتی از شعر را می‌خوانند و گروه دیگر، در جواب‌شان «ایشا‌اللّه» یا «ان‌شاءاللّه‌» می‌‌گویند. در بخشی از ترانه کودکان در مقابل در خانه اهالی شهر می‌خوانند: موشكو / ایشا‌اللّه / گردن ریشكو/ ایشا‌اللّه / خدا بارون هادیت/ ایشا‌اللّه ... . صاحبخانه وقتی صدای بچه‌ها را می‌شنود، بیرون می‌آید و هدیه‌ای به بچه‌ها می‌دهد و اگر كودكی توی خانه باشد، همراه كودكان داخل كوچه راه می‌افتد و به در خانه‌های دیگر می‌روند. این كار تا شب و گاهی تا دو روز ادامه دارد.
با آمدن كودكان، به كوچه‌ها و خیابان‌ها، مردم می‌فهمند كه امام جماعت می‌خواهد به قبله دعا برود. فردای آن روز، به دستور امام جماعت عده‌‌ای از مردان در شهر جار می‌زنند و به مردم خبر می‌دهند كه برای خوردن خوراك نذری به قبله دعا بیایند. عده‌ای از مردم، صبح زود، به محل قبله دعا می‌روند و محل را آب و جارو می‌كنند و جمعی دیگر، دیگ‌های بزرگ غذا را سر بار می‌گذارند و برای ظهر غذای مفصلی می‌پزند و در همان جا بین فقیران پخش می‌کنند. احسان غذا به فقیران و یتیمان و درماندگان تا دو روز طول می‌كشد و بعد به دستور امام جماعت، مردم شهر روزه باران می‌گیرند زیرا معتقدند دعای روزه‌دار مستجاب می‌شود. در روز اجرای مراسم، مردم روزه‌دار به وقت ابتدای روز، به محل قبله‌ دعا وارد می‌شوند. همه مردم لباس سفید و تمیز می‌پوشند. دو ركعت نماز می‌خوانند و سپس امام دو خطبه می‌خواند و دعا می‌كند و مردم آمین می‌گویند.
باران‌خواهی در چهارمحال و بختیاری هم بسیار به آیین قبله دعا شبیه است. در چهار محال و بختیاری در مواقع خشکسالى که بارندگى دیر مى‌شود یک نفر بی‌ریش و سبیل را انتخاب مى‌کنند و برایش ریش و سبیل مى‌گذارند. یک کیسه چرمى بزرگ روى سرش قرار مى‌دهند، لباس‌هاى گشادى به تنش مى‌کنند و کیسه‌اى را هم روى دوشش مى‌گذارند. مردم دور او را می‌گیرند و با هم دسته‌ جمعى به در خانه‌ها مى‌روند و شروع مى‌کنند به خواندن این شعر: «هـار هـار هارونـک/ خدا بزن بارونک/ سى او عیال دارون/ خدا بزن بارونک / گندما   زیر خاکن / ز تشنئى هلاکـن /هـار هـار هارونـک / خدا بزن بارونک». بعد اهالی شهر در خانه‌هایشان را باز می‌کنند و مقداری آرد یا گندم به او می‌دهند. این مراسم تا شب ادامه دارد. با آردهایی که مردم داده‌اند نان می‌پزند و بعد نان‌ها را تقسیم  و در جمع شروع به خوردن  می‌کنند.
چومچه خاتون، نام مراسم باران‌خواهی در اردبیل است، چومچه خاتون بیشتر در جنوب استان اردبیل در مناطقی که بارش باران در آنجا کم بوده است به منظور طلب باران انجام می‌شد. در این مراسم، کودکان با چومچه یا قاشق بزرگی که مثل عروس با تور پوشانده‌اند، به در خانه همسایه‌ها می‌روند و مواد اولیه پخت آش نذری را ذره ذره جمع می‌کنند. تعدادی از زن‌ها هم آش را می‌پزند و میان مردم قسمت می‌کنند. بعد از خوردن آش نذری، همه جمع می‌شوند و برای بارش باران دعا می‌کنند. این مراسم در زنجان هم برگزار می‌شده است. در میان کردها، عروسک باران ساخته می‌شود و در مراسمی آیینی مردم دعای باران می‌خوانند. مراسم باران‌خواهی در نقاط دیگر کشور از جمله خراسان، سیستان و بلوچستان و نواحی مرکزی هم برگزار می‌شده است. امروز این مراسم، بیشتر جنبه نمایشی آیینی دارند که به عنوان ابزاری برای معرفی فرهنگ بومی به کار گرفته می‌شوند. فرهنگی که می‌تواند گردشگران را به خود جذب کند و علاوه بر باران، با خود برکت به همراه بیاورد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code