موضوعات
گلستان

گورستان خالدنبی؛ طبیعت و تاریخ در شمال شرق

نویسنده: راحله احمدی مدرس اکوتوریسم و فعال محیط زیست و گردشگری استان
گورستان باستانی خالدنبی در شمال‌شرقی کشور و در میان تپه‌ماهورهای ترکمن‌صحرا، یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی بر جای مانده از دوران پارینه‌سنگی است...
1396/08/08
گورستان باستانی خالدنبی در شمال‌شرقی کشور و در میان تپه‌ماهورهای ترکمن‌صحرا، یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی بر جای مانده از دوران پارینه‌سنگی است. در این گورستان حدود 600 سنگ قبر با اشکال عجیب و غریب وجود دارد که این مکان را به یکی از اصلی‌ترین اماکن جلب گردشگران به استان تبدیل کرده است. چندی پیش و همزمان با برگزاری جشنواره اقوام در استان، عکس‌هایی از این گورستان منتشر شد که نشان می‌داد بخش‌هایی از آن دچار آتش‌سوزی شده است.

اظهارات ضد و نقیض
گرچه آتش وسعت چندانی نداشت و محوطه اصلی گورستان آسیبی ندید، در پی این اتفاق ناخوشایند، اظهار نظرهای ضد و نقیضی از سوی مسئولان و مردم درباره علت حادثه منتشر شد.
در حالی که اداره کل میراث فرهنگی استان، بی‌احتیاطی گردشگران و مردم محلی را عامل اصلی این حادثه می‌دانست، اهالی روستایی که در نزدیکی این گورستان باستانی قرار دارد، گفته‌اند میراث فرهنگی به عنوان متولی حفاظت از آثار باستانی کشور در پاسبانی این اثر تاریخی کوتاهی کرده است. نبود حتی یک نگهبان شبانه‌روزی و مجهز نبودن محوطه به دوربین مداربسته، شواهدی است که از جانب دهیاری این روستا در اثبات کم‌توجهی متولیان دولتی به گورستان خالدنبی مطرح شده است.
گرچه این بار بخت یار گورستان بود و آسیبی به سنگ‌های قدیمی آن نرسید، اتفاقاتی از این دست می‌تواند زمینه را برای بحث و بررسی نحوه مدیریت اماکن تاریخی و گردشگری استان گلستان فراهم آورد.

رونق گردشگری
با بحرانی شدن شرایط محیط زیست ایران و خشکیدگی گسترده سرزمین، کنترل بهره‌برداری از منابع آبی استان در دستور کار کارکنان دولت قرار گرفت. با کاهش بهره‌وری کشاورزی در این استان و افت سطح آب‌های زیرزمینی در دشت‌های آن، ایجاد معیشت جایگزین کشاورزی به عنوان ضرورتی که بر مردم و مسئولان پوشیده نیست، در سطوح برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مورد توجه قرار گرفته است.
از آن‌جا که گلستان از تنوع کم‌نظیر اقلیمی برخوردار است و پوشش غنی گیاهی و حیات‌وحش آن به صورت بالقوه می‌تواند در جذب گردشگر و رونق اقتصادی منطقه بسیار مؤثر باشد، توسعه گردشگری کم‌جان این خطه از شمال کشور دوسه سالی است مورد توجه بوده و تبدیل استان به قطب اکوتوریسم ایران، چشم‌انداز توسعه اقتصادی این منطقه محسوب می‌شود.
بر همین اساس در سال‌های اخیر اقدامات قابل ملاحظه‌ای همچون توسعه زیرساخت‌های گردشگری در قالب اقامتگاه‌های بوم‌گردی در اماکن روستایی و مرمت ابنیه تاریخی نظیر احیای بافت قدیمی شهر گرگان انجام شده است.

بی‌توجهی به گورستان
کنار هم گذاشتن حادثه آتش‌سوزی گورستان خالدنبی و رونق گردشگری که به عنوان سیاست اصلی توسعه اقتصادی استان، از جانب مسئولان به طور مکرر مطرح شده، این سؤال را پیش می‌آورد که چگونه می‌توان گردشگری نوپا و کم‌رمق شمال‌شرق ایران را به یک صنعت پرتوان و اشتغالزا تبدیل کرد در حالی که پراهمیت‌ترین و پربیننده‌ترین اثر تاریخی منطقه یعنی گورستان باستانی خالدنبی با سهل‌انگاری چند گردشگر می‌تواند به طرفه‌العینی دود شود و به هوا برود؟ چگونه است که برای حفاظت از این اثر تاریخی که بازدیدکننده‌های فراوانی از اقصی نقاط جهان دارد و در چند سال اخیر با اندکی دلسوزی و مراقبت توانسته سطح درآمد و رفاه اهالی شرق استان را متحول کند، حتی یک طرح مدیریتی تهیه و اجرا نشده است؟ آیا لازم است خالدنبی را هم مانند برج گنبد قابوس ثبت جهانی کنیم تا مجبورمان کنند برای حفاظت از آن طرح مدیریتی تهیه کنیم؟ آیا تبدیل گورستان خالدنبی به یک سایت موزه با توجه به نقش حیاتی آن در شاهراه گردشگری شمال‌شرق کشور ارزش آن را ندارد که به یک مطالبه استانی تبدیل شود و توسط نمایندگان گلستان در مجلس شورای اسلامی یا شخص استاندار پیگیری شود؟ آیا صداوسیمای استان نمی‌تواند در راستای شناساندن ارزش تاریخی، فرهنگی و اقتصادی بناهای تاریخی برای مردم برنامه بسازد تا هم جامعه محلی و هم گردشگران با اصول اولیه حفاظت از این اماکن آشنا شوند؟ آیا دستگاه‌های دولتی هر کدام به نقش خود در حفاظت از اماکن هدف گردشگری آگاهی دارند؟ آیا گردشگری گلستان بدون حفاظت از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی آن به یک صنعت درآمدزا تبدیل خواهد شد؟

اکوتوریسم
باور کنیم یا نه، خشکسالی مداوم و برگشت‌ناپذیری که گلوی سرزمین را می‌فشارد دیر یا زود گلستان را هم به سمت معیشت جایگزین کشاورزی خواهد راند. شالیزارهای خشکیده و زمین تفتیده دیگر رمقی برای تأمین روزی اهالی گلستان ندارد. برداشت بیشتر از منابع آبی روزبه‌روز روستاییان را فقیرتر و تأمین معیشت را دشوارتر خواهد کرد.
منطق حکم می‌کند به جای تحمیل خسارت بیشتر به منابع آب و خاک دشت‌های گلستان، از داشته‌هایمان بیشتر حفاظت کنیم و همگام با تجربه‌های موفق جهانی قدم برداریم و به سمت توسعه اکوتوریسم و دیگر الگوهای پایدار معیشتی حرکت کنیم. اقتصاد گلستان جز با عزم جزم همگانی در راستای ارتقای صنعت گردشگری متحول نخواهد شد و حفاظت از آثار طبیعی و تاریخی آن که نیازمند حمایت‌های سطوح بالای حاکمیتی است، لازمه پیشرفت اقتصادی منطقه است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code