موضوعات
گیلان

نقش کناره‌های آب در زیباسازی منظر شهری انزلی

نویسنده: سعید وحدتی‌پور كارشناس معماری
آب از مهم‌ترین جاذبه‌های شهرهای ساحلی است و كرانه یا لبه‌های آب جذاب‌ترین بدنه شهر به شمار می‌آید. آب یك عنصر زنده است...
1396/09/07
آب از مهم‌ترین جاذبه‌های شهرهای ساحلی است و كرانه یا لبه‌های آب جذاب‌ترین بدنه شهر به شمار می‌آید. آب یك عنصر زنده است. تصویر آب می‌تواند عمیق و آرام، با‌وقار و نرم یا وسیع و دریا‌گونه باشد، مثل فواره به اطراف بپاشد و یا ممكن است از سرچشمه بیرون زند و تا دور‌دست‌ها برود.
نقش آب در شكل‌گیری نخستین زیستگاه‌های انسانی، پاسخ به یك نیاز زیستی است. تجلی آب در شهرها به‌صورت رودخانه‌ای كه از میان شهر می‌گذرد و یا شهری در كنار دریا و دریاچه و خلیج و اقیانوس؛ با جلوه‌هایی از حركت و ایستایی تركیب می‌شود كه هر یك زیبایی و ویژگی‌های خاص خود را دارند.
كناره‌های آب و سطوح شهری را لبه‌های آب می‌نامیم و مردم این‌گونه شهرها، غالباً شاعرانه‌ترین و لطیف‌ترین خاطرات و احساسات خود را در كنار همین لبه‌های زیبای آب به‌خاطر می‌آورند.
در قیاس با شهرهای جهان و برخوردار از موهبت لبه‌های آب، تعداد كمی از شهرها هستند كه دریا و رودخانه، آب ساكن و آب جاری را توامان دارند. بندرانزلی در كشور پهناور ایران و در گروه ممالك خشك جهان قرار می‌گیرد اما فرصت خوبی برای استفاده از این نعمت بزرگ دارد تا از كناره‌ها و لبه‌های زیبای آب در منظر شهری سود ببرد.
رودخانه‌های دائمی جاری در انزلی، پرآب و كم‌تلاطم در جوار شهر حركت می‌كنند از این رو، انزلی در میان شهرهای ایران دارای بیشترین لبه‌های آب است و استعدادهای بی‌نظیر این شهر در طراحی شهری باید مد نظر قرار گیرد. رودخانه‌های انزلی هرگز طغیان‌گر و پرخروش نبوده‌اند. این شرایط یك ویژگی متمایز و ممتاز را فراهم می‌سازد تا این كانال‌های آبی به ‌دلیل وجود تالاب ، بسیار آرام به دریا بریزند. تالاب حوضچه آرامشی است كه جلوی هر‌ طغیانگری را می‌گیرد.
رودخانه‌های شنبه بازار روگا و سوسر روگا بیشترین جبهه‌های مجاور شهری را دارند و زیباترین بدنه‌های شهری را در ایران خلق كرده‌اند اما وقتی صحبت از منظر شهری است، طبیعتاً موضوع زدودن ناهنجاری‌های شهری هم به میان می‌آید. ویژگی بی‌نظیر رودخانه‌ها كه باید  نقطه قوت و امتیاز این شهر و حتی وجه تمایز آن با دیگر شهرها باشد، با بی‌توجهی و سهل‌انگاری به مشكل و نقطه ضعف و معضل پیچیده شهر تبدیل شده است.

ساختمان‌ها در ساحل
هرچه بدنه‌های مسكونی ‌ـ كارگاهی و حتی تجاری به نقاط ساحلی و لبه‌های آب نزدیك‌تر شوند، امكان استفاده صحیح و امكان تفرج و آسایش را از شهروندان، بیشتر سلب می‌کنند. نزدیكی این مكان‌ها به حاشیه رودخانه‌ها باعث آلودگی و صدمات جبران‌ناپذیر به رودخانه‌ها شده است. تنها استثنا شامل لبه‌های آب در كناره بلوار زیبای انزلی، بزرگ‌ترین جاذبه گردشگری انزلی از قدیم و لبه ساحلی پارك پاسداران وكمی آن سوتر لبه آب هنگام عبور از پل غازیان است.
مهم‌ترین جنبه در لذت بردن از مناظر آبی شهر این است كه هر‌کسی بتواند برای خلوت كردن به كناره‌های آب پناه ببرد. تركیب آب و خشكی همواره توانایی خلق زیبایی را دارند، زیرا نحوه انتقال از یكی به دیگری می‌تواند ناگهانی و رازگونه باشد و یك تضاد روانی را به انسان القا كند.
در برخی موارد رودخانه شهر را مثل یك خلیج كوچك در بر می‌گیرد. می‌توان به كمك دیواره‌هایی، تراز خیابان‌ها و پیاده‌رو را بالاتر از سطح تراز آب قرارداد و یا با بستن آب بند جریان آب را به درون شهر هدایت كرد. حتی می‌توان شرایطی فراهم آورد كه مردم سوار بر دوچرخه و یا هنگام دویدن بتوانند در كنار رودخانه‌ها از جریان ترافیك دور شوند و در مسیرآن با مناظر مناسب به ورزش بپردازند.

ساحل آرام و مفرح
دكتر جهانبخش پاكزاد در كتاب راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران چند ویژگی اصلی را هنگام طراحی لبه‌های آب ضروری می‌داند كه اولین آن مفرح بودن است. وی معتقد است برای آنكه یك فضای شهری بتواند تفرجگاه به حساب آید باید حداقل‌های لازم را برای پرسه زدن در فضا فراهم کند و از سیطره خودروها نیز در امان باشد. اما این نظر با وجود قابل قبول بودن مطلق نیست زیرا در زمانی كه حركت شتابان زندگی شهری هیچ فرصتی برای پیاده شدن از مركب آهنی باقی نمی‌گذارد و مردمانی كه در شهرهای ساحلی زندگی می‌كنند برای مدتی طولانی موفق به رؤیت ساحل نمی‌شوند، شاید جز مسافران و گردشگران و معدودی از نوجوانان و بازنشستگان بسیاری از شهروندان وقت چندانی برای قدم زدن و گذران اوقات فراغت در ساحل را پیدا نكنند.

موقعیت پل‌های کنار آب
در شهرهای كنار رودخانه، پل‌ها اغلب دارای موقعیت شهری برجسته‌ای هستند. پل‌های جذاب عموماً به نمادهای شهری تبدیل شده‌اند؛ پل‌هایی مثل بروكلین در نیویورك، پل لندن، پل سانفرانسیسكو و پل ریالتو  در ونیز.
پل‌ها با نوع ساختار خود می‌توانند باعث افزایش ارزش فضاهای شهری شوند؛ مانند پل خواجو و سی و سه پل در اصفهان. پل‌های عابرپیاده اگر با مصالح مناسب و طرحی زیبا روی رودخانه و در فواصل معین و منظم ساخته شوند. ضمن برقراری ارتباط نزدیك افراد با آب و با گذر از دوسوی رودخانه، فضا‌های شهری بی‌نظیری را به‌وجود می‌آورند.
متأسفانه در فضاهای بسته شهری هیچ امكانی برای حركت دیـد در عمق وجود ندارد و انسان همیشه با خطوط و سطوح شكسته كوتاه و بلند و غالباً عمودی كه همگی مسلط و حاكم بر او هستند روبه‌رو است. دیوارها و ساختمان‌های بلند درشهرها، موانع متعدد كوتاه و بلند، با بریدگی‌های نا همگن مسیر دید انسان را مسدود می‌كنند و شاید در هیچ جای دیگر، جز لبه‌های ساحلی نتوان عمق دید وسیع یا وسعت منظر مناسب را پیدا کرد.

فاصله بین لبه آب و بدنه شهری
مهم‌ترین و اساسی‌ترین ویژگی و امتیاز بندرانزلی برخورداری از بیش از 50 كیلومتر لبه ساحل دریا و نزدیکی با رودها و كانال‌هاست اما  این استعداد فوق‌العاده و استثنایی با اشتباه و سهل‌انگاری‌ به مشكلی پیچیده و نقطه ضعف و معضل بزرگ شهری تبدیل شده است. به عنوان مثال  برای بازسازی شنبه‌بازار روگا در قدم اول بایستی مطالعات، طراحی و كارهای اجرایی لازم برای تثبیت بدنه جنوبی صورت گیرد. فاصله بین لبه رودخانه و نرده‌ها آن را از دسترسدور کرده است و در آینده موجب ایجاد فضایی آلوده در حاشیه تالاب و خود روگا خواهد شد.
با اتخاذ سیاست واحد و تلاش برای فرهنگسازی عمومی در مراقبت و سالم‌سازی این بسترها می‌توان گام‌هایی برای جلوگیری از تجاوز به لبه آب و حذف كاربری‌های مضر برداشت. در این راه تعامل با شهروندان و تثبیت حریم رودخانه نخستین گام اجرایی خواهد بود.
منبع: ایرنا



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code