موضوعات
گیلان

تهدید رانش زمین در شرق گیلان

نویسنده: وحیده اسماعیلی رشت- خبرنگار
لغزش و رانش یكی از اشكال مهم فرسایش خاك در مناطق كوهستانی گیلان است. این پدیده در مناطق شرق گیلان به‌ویژه در باغ‌های چای و مناطقی كه با تغییر كاربری به سازه‌های مسكونی تبدیل شده‌اند، بیشتر رخ می‌دهد...
1396/04/10
 لغزش و رانش یكی از اشكال مهم فرسایش خاك در مناطق كوهستانی گیلان است. این پدیده در مناطق شرق گیلان به‌ویژه در باغ‌های چای و مناطقی كه با تغییر كاربری به سازه‌های مسكونی تبدیل شده‌اند، بیشتر رخ می‌دهد.
لغزش‌های زمین در گیلان هرسال خسارات زیادی به اراضی زراعی، باغ‌ها، جنگل‌ها، منازل مسكونی، تأسیسات و... وارد می‌کنند. به دلیل تغییر كاربری اراضی و استفاده‌های نادرست و بهره‌برداری بی‌رویه در بسیاری از نقاط كوهپایه‌ای و مناطق جنگلی، این پدیده طبیعی به چشم می‌خورد. درچند سال اخیر نیز با توسعه باغ‌ها چای در اراضی جنگلی، رانش زمین تشدید و امكان حركات توده‌ای خاک مانند لغزش و رانش بیش از گذشته شده است.

زهكشی مناسب آب و تراس‌بندی
سوستان لاهیجان، آزاركی رحیم‌آباد، نارجستان صومعه‌سرا و... از مناطقی در شرق گیلان هستند كه در ماه‌های گذشته با این پدیده روبه‌رو شدند. دكتر «جلیل‌الدین سرور»، استاد ژئومورفولوژی گروه جغرافیا دانشگاه آزاد گیلان، عامل بروز زمین لغزش‌ها در این مناطق را وجود‌لایه‌های رس و ضخامت خاك در شیب‌های زیاد دامنه‌ها بیان می‌كند و می‌گوید: بارندگی‌های پی در پی دركنار دستكاری انسانی دربرخی دامنه‌ها به‌خصوص در باغ‌های چای كمك زیادی به وقوع رانش می‌كند.  وی ادامه می‌دهد: اگر باغ‌ها چای درست و اصولی آبیاری نشوند و از سامانه آبیاری آنها آب زیادی به زمین نفوذ كند، دركنارعملیات‌های راه‌سازی، زمینه لغزش و رانش زمین فراهم می‌شود.
این استاد دانشگاه اضافه می‌كند: ساختار و جنس سنگ‌ها، بارندگی و شیب از عوامل اصلی لغزش‌ها هستند. قطع درختان یا كاشت درختان غیربومی از سوی انسان عامل دیگری در این پدیده است. هرمنطقه‌ای از سنگ و خاك به‌خصوصی برخوردار است و ریشه‌های درختان جنگلی كه به‌طور طبیعی در آن مناطق رشد كرده‌اند متناسب با ضخامت خاك و بارندگی‌ها در دامنه‌ها ریشه زده‌اند و در نگهداری خاك منطقه نقش اصلی را ایفا می‌كنند. درنتیجه باید برای هر منطقه با توجه به شرایط اقلیمی و زمین‌شناسی نسخه پیچی كرد.
سرور بیان می‌کند: مناطق كوهستانی در شرق گیلان مربوط به دوره دوم زمین‌شناسی هستند. اما تشكیل خاك در نقاطی كه دچار رانش زمین شدند به 500 هزار سال اخیر بر می‌گردد و ربطی به دوره‌های زمین‌شناسی ندارد.
وی زهكشی مناسب آب در زمین و تراس‌بندی اراضی را از اقداماتی دانست كه می‌توان با انجام آنها جلوی رانش را گرفت. دیواره‌كشی «گابیونی» به گونه‌ای كه مانع از حركت زمین در نقاط قابل لغزش شود، دیگر اقدامی است كه می‌توان برای پیشگیری از رانش زمین انجام داد.

ساخت‌وساز در بالادست
با توجه به اینكه مناطق دامنه‌ای شرق گیلان عمدتاً درمعرض رانش زمین قرار دارند، از فرماندار لاهیجان درباره منطقه كوهستانی سوستان لاهیجان و علل وقوع پدیده و اقدامات انجام‌شده جویا شدیم.  « محمد احمدی» با اشاره به تسهیلات در نظر گرفته شده برای 34 خانوار سوستانی كه خانه‌های خود را از دست دادند، بیان می‌كند: اعطای زمین و صدور پروانه ساخت، پرداخت 5 میلیون تومان وام بلاعوض و ارائه 20 میلیون تومان تسهیلات ساخت مسكن از سوی بنیاد مسكن از جمله اقدامات در حال انجام برای این خانوارهاست. از سوی كمیته بحران استان، مصوب شد به شرطی به این خانوارها زمین داده شود كه مجدداً برای ساخت‌وساز به مناطق رانش مراجعه نكنند.  وی می‌افزاید: براساس مطالعات صورت گرفته رانش در این منطقه كوهستانی بر اثر ساخت‌وسازهای سنوات گذشته در بالادست و نشت آب از این خانه‌ها به زمین ایجاد شده است. به همین دلیل كمیته بحران بنیاد مسكن موظف شد طرح مطالعاتی برای ایمن‌سازی دامنه‌های كوهستانی ارائه كند.
احمدی می‌گوید: در فرمانداری شهرستان نیز بخشداری‌ها و دهیاری‌ها را موظف كردیم اجازه هیچ‌گونه تغییر كاربری برای مناطق دامنه‌ای صادر نكنند، مگر اینكه از دستگاه‌های مربوطه استعلام خطر رانش و لغزش زمین دریافت شده باشد.

حذف پوشش جنگلی
بخشدار رحیم‌آباد كه روستای آزاركی در آن با پدیده لغزش و رانش زمین روبه‌رو شد نیز به همشهری بیان می‌كند: طبق مطالعات صورت‌گرفته و گزارشی كه به ما از سوی كارشناسان اعلام شد، سست شدن خاك منطقه كه از جنس رس و نفوذ‌پذیری آن بالاست، موجب وقوع این لغزش شده است.
«منصور سعادت‌نژاد» می‌گوید: روستای آزاركی دارای پیشینه‌ای قدیمی در حدود 150 سال است و منطقه‌ای نیست كه اخیراً در آن ویلا‌سازی انجام شده باشد اما حذف پوشش جنگلی در برخی مناطق و انفجارهای متعدد برای عملیات سد مخزنی پلرود موجب شده تا حركت زمین به‌صورت رانش در منطقه صورت بگیرد. وی تاکید می‌کند: در اثر این رانش 14 خانه روستایی به كلی تخریب شد. با اسكان موقت خانواده‌ها ‌درصدد هستیم با كمك بنیاد مسكن تسهیلات ساخت خانه و پروانه رایگان ساخت و اعطای زمین به آنها صورت بگیرد.

تثبیت خاك؛ خواسته ساكنان منطقه
بخشدار رحیم‌آباد می‌افزاید: تخریب خانه‌های اهالی به دلیل قرار گرفتن در شیب تند دامنه است و برای اقدامات پیشگیرانه در صدد هستیم با كار مطالعاتی خاك منطقه را تثبیت كنیم. یكی از این برنامه‌ها می‌تواند كاشت درختان جدید باشد.
وی با بیان اینکه خانه‌هایی كه دررانش اخیر تخریب شدند، همگی قدیمی بودند، ادامه می‌دهد: مقرر شده در مناطقی كه در معرض خطر رانش قرار دارند پروانه ساخت صادر نشود  اما مردم منطقه از سازمان آب منطقه‌ای انتظار دارند برنامه خود را برای تملك منطقه آزاركی ارائه كند. سعادت‌نژاد می‌گوید: مردم در بلاتكلیفی به سرمی برند و بیشتر ساكنان علاقه مند هستند با تثبیت خاك در روستا باقی بمانند.
سعادت‌نژاد ادامه داد: به جز مناطق یاد شده، شاهد رانش زمین در مناطقی از روستای امامزاده ابراهیم شفت، امامزاده هاشم رشت و تنیان صومعه‌سرا هستیم و اغلب كارشناسان محیط‌زیست مشكل یاد شده را در اثر دخالت‌ها انسان‌ها در حوزه طبیعت می‌دانند.

۴۰ هزار هکتار در خطر رانش
داود زارع مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان: ۴۰ هزار هکتار از حوضه های آبخیز گیلان در وضعیت بحرانی رانش و لغزش و ۱۰۰ هزار هکتار دیگر هم وضعیت هشدار دهنده دارد.
 عملیات های مکانیکی - بیولوژی و بیومکانیکی نظیر تقویت پوشش گیاهی ، گابیون بندی ، ساخت بندهای بتونی و سنگ چین از مهمترین اقدامات برای جلوگیری از رانش  زمین های منابع طبیعی است. با همین هدف و با مدیریت آب های سطحی می توانیم در هر هکتار ۵۰۰ مترمکعب آب ذخیره کنیم که در نهایت موجب کاهش 6 و 5 دهم تنی رسوبات می شود.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code