موضوعات
فارس

معماری بازار قیصریه لارستان؛ الگوی بازارهای تاریخی ایران

نویسنده:
طرح و ساخت بازار قیصریه لار چنان زیباست که سبک معماری‌اش بر ساخت بازار چیت‌سازهای اصفهان، بازار بخارا و بازار وکیل شیراز تاثیر گذاشته است.
1396/05/18
به گزارش تسنیم، این بازار در قدیم قلب شهرهای سنتی شرق اسلامی بود و در شکل‌گیری بافت کالبدی شهر قدیم لار نیز نقش زیادی را به عهده داشت؛ به گونه‌ای که تا آغاز هزاره‌ دوم هجری همزمان با به قدرت رسیدن سلسله‌ صفویه به ویژه در زمان حکومت شاه عباس، شهر لار در مرکز خود 3 عنصر مهم یعنی میدان عمومی، قصر شاهی و بالاخره بازار مشهور به قیصریه را جای داده بود.

سابقه تاریخی بازار
در مورد این‌که بازار قیصریه چه زمانی بنا شده، نظرات مختلفی وجود دارد. هر چند برخی سابقه‌ تاریخی بازار لار را به قبل از اسلام و برخی دیگر ساخت آن را به صدر اسلام نسبت می‌دهند، اما قدر مسلم این است که بازار پیش از قدرت یافتن صفویه وجود داشته و در زمان شاه عباس تعمیر شده است.
بازار قیصریه که به شکل صلیبی ساخته شده، شکل و طرح خود را حداقل در چهارصد سال اخیر حفظ کرده است. طبق نظر مورخان محلی، تاریخ احداث ساختمان اولیه قبه قیصریه لار به نهصد سال پیش برمی‌گردد.

بازار قیصریه مورد توجه حکمرانان تاریخ
طرح و ساخت بازار قیصریه لار چنان زیبا بوده که مورد توجه دیگر حکمرانان فلات بزرگ ایران و نیز تجار خارجی عصر صفویه و حتی بعد از آن قرار گرفته است.
دن گارسیا سیلوا فیگوئرا در سال 1026 قمری و در سفر به ایران، بازار لار را چنین توصیف می‌کند: «این بازار بدون شک یکی از زیباترین و فاخرترین بناها در کل قاره آسیاست و می‌تواند با مجلل‌ترین فروشگاه‌های اروپا برابری کند.»

مرمت بنا
بازار لار چند بار مورد مرمت قرار گرفته است. از جمله می‌توان به زلزله‌ای که در عصر صفوی رخ داد اشاره کرد. به دستور شاه عباس صفوی در سال 1015 قمری توسط حاجی قنبرعلی بیک جهرمی (وزیر شیراز) و به دست استاد نورالدین محمد تعمیراتی در بازار انجام شد. در دوره ناصرالدین شاه به دستور فتحعلی خان گراشی، حاکم فارس نیز نسبت به نوسازی آن اقدام شد. در این مرمت و بهسازی عصر قاجاریه، نشانه‌ها و یادگارهای تازه‌ای از شیوه معماری این عصر به مجموعه «لار» افزوده شد.

کتیبه‌های به یادگار مانده
در این بازسازی‌ها کتیبه‌هایی هم به یادگار مانده است. یکی کتیبه مفصلی است که در پای گلوی گنبد هشتی دالان قیصریه به خط نستعلیق در دوره شاه عباس کبیر نصب شده و در دنباله کتیبه، معمار بازار و بنّای آن معرفی شده‌اند. کتیبه دیگری روی سنگ مرمر و در پیشانی سردر ورودی جنوبی قیصریه نصب شده و مربوط به تعمیرات بازار قیصریه لار در زمان ناصرالدین شاه قاجار است.

بخش‌های مختلف بازار
بازار قیصریه لار از 3 قسمت اصلی تشکیل شده است؛ یک قسمت مربوط به فضای مرکزی بوده که از یک هشت‌ضلعی کاملا منظم با سقف گنبدی به همان شکل ساخته و ارتفاع سقف از کف بازار حدود 18 متر تخمین زده شده است.
قسمت دوم، غلام گردش‌هاست؛ گذرهایی که به فضای مرکزی و راسته‌ها راه دارند و دورتادور فضای مرکزی را در بر می‌گیرند که به آنها غلام‌گردان یا تیمچه نیز می‌گویند. ترکیب فضای مرکزی و غلام گردش‌های بازار، احتمالا متاثر از بینش و درک‌های فرهنگی، علمی یا به بیان کلی‌تر جهان‌بینی ایرانیان پیش از اسلام در ارتباط با فرهنگ غنی مشرق زمین به ویژه بین‌النهرین است.
قسمت سوم، راسته‌ها هستند. بازار دارای 4 گذر عمود بر هم است که شکل صلیبی آن را می‌سازند. راسته جنوبی میدان به دلیل نحوه قرار‌گیری‌اش نسبت به میدان شهر «راسته میدان» خوانده می‌شود. راسته شمالی را به سبب نزدیکی‌اش به برکه‌ای به همین نام در خارج ولی نزدیک به آن «راسته آب‌فروشان» نامیده‌اند. راسته غربی را به سبب نوع فعالیت شغلی که از قبل در آن غالب بوده، «راسته کمرگیری» نام‌گذاری کرده‌اند. راسته شرقی نیز «راسته قصاب‌ها» یا «مسگرها» نامیده می‌شود.
بازار در حال حاضر شامل دو شبکه شمالی و جنوبی است که مدخل ورودی جنوبی آن از میدان تازه احداث شده لار شروع و به محل‌های شمالی قدیمی بازار ختم می‌شود. رشته دیگر شرقی و غربی است که در تقاطع بازار شمالی‌جنوبی دارای یک چهارسوق وسیع است. چهارسوق به صورت هشت گوش بوده و در چهارگوشه آن 4 باب مغازه در هر سمت احداث شده ‌است.
بازار قیصریه لار سرمشقی برای ساخت سایر بازارهای قدیمی ایران بود. از روی طرح این بازار، بازارچه بلند اصفهان و سپس بازار وکیل شیراز در دوره زندیه بنا شد.
بازار تاریخی قیصریه لارستان در سال 1317 به شماره 315 در فهرست ملی به ثبت رسید. این بازار یکی از هزار اثر تاریخی و منحصربه‌فردی است که به رغم جای‌گیری در مرکز شهر، همچنان ناشناخته باقی مانده و با تمام قابلیت‌هایی که دارد هنوز در فهرست جهانی ثبت نشده است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code