موضوعات
فارس

بازتاب اندیشه حافظ در زندگی اجتماعی

نویسنده: فیروزه زارع شیراز - خبرنگار
بی گمان حافظ یکی از چهره‌های ادبی و فرهنگی جهان به شمار می‌رود که روح و معانی اشعارش در فراسوی زمان و مکان در حرکت است....
1396/07/19
 بی گمان حافظ یکی از چهره‌های ادبی و فرهنگی جهان به شمار می‌رود که روح و معانی اشعارش در فراسوی زمان و مکان در حرکت است؛ گنجینه‌ای که سراسر شور عاشقانه است و جهان خودشناسی را در بطن، نهفته دارد. این شاعر پارسی‌گوی تاکنون بیش از هر شاعر دیگری بر ذهن و ضمیر مردم ایران اثر گذاشته است. آرامگاه او همواره مکانی مقدس و عارفانه برای دوستدارانی است که از سراسر دنیا برای دیدارش می‌آیند. در تقویم رسمی، بیستم مهر به عنوان روز بزرگداشت حافظ نام‌گذاری شده است و این بهترین بهانه برای پرداختن به چگونگی تاثیر اندیشه این شاعر گرانقدر بر فرهنگ ایرانیان و البته جهانیان محسوب می‌شود.

حافظ؛ میراث جهانی
عضو هیات علمی دانشگاه و دانشیار روانشناسی با اشاره به ویژگی‌های درونی اشعار حافظ می‌گوید: روح قرآن در کلام حافظ جاری بوده و موجب دسترسی او به ویژگی‌های درونی خود شده است.
«مسعود حسین چاری» اضافه می‌کند: تمامی اشخاص با هر فرهنگ و ملیتی از هر منظر که به حافظ نگاه کنند معانی مختلفی را از اشعار او استنباط خواهند کرد. حافظ آیینه‌ای است که هر کس در او بنگرد، خودش را می‌بیند و همین ویژگی موجب شهرت جهانی‌اش شده است. وی به ابعاد روانشناسانه اشعار حافظ اشاره می‌کند و می‌افزاید: در اشعار حافظ نکات روانشناسانه متعددی به چشم می‌خورد زیرا او صاحب تفکر است و آموزه‌های خود را در قالب‌های مختلف منتقل می‌کند. حسین چاری، حافظ را میراثی جهانی می‌داند و ادامه می‌دهد: حافظ برای همگان مطلوب است و همواره حرف و کلامی تازه دارد که هرگز کهنه نمی‌شود. کلام او سازگاری خاصی با فرهنگ‌های مختلف دارد.

چرایی تفأل به حافظ
این عضو هیات علمی دانشگاه در خصوص تفأل افراد به حافظ از نگاه روانشناسی می‌گوید: از لحاظ روانشناسی افراد در مواقع تصمیم‌گیری به دنبال تکیه‌گاهی هستند تا تزلزل فروخورده ناشی از تصمیم‌گیری را به فردی مطمئن محول کنند. «حسین چاری» اضافه می‌کند: اگر چه این مسئله در روانشناسی نوعی مسئولیت‌گریزی است اما برخی افراد در این مسیر به حافظ که لسان‌الغیب است اعتماد می‌کنند زیرا او حافظ کل قرآن است. وی معتقد است؛ این مسئله که افراد تصمیم‌گیری خود را منوط به تفأل، قهوه، ستارگان و... می‌کنند، ریشه باستانی دارد. حتی در کشورهای غیرمذهبی هم دیده می‌شود و از آن به عنوان امور تصادفی یاد می‌شود.

نکوهش رذالت‌های اخلاقی
حسین چاری در خصوص نکوهش رذالت‌های اخلاقی در اشعار حافظ شیرازی، می‌گوید: حافظ به شدت از رذالت‌های اخلاقی اجتناب می‌کند. زیرکانه در اشعارش این خصلت‌ها را نهی و مخاطبش را به محک درونیات خود فرامی‌خواند. این عضو هیات علمی دانشگاه می‌افزاید: او مسائلی را ترویج می‌دهد که نتیجه آن جلای روان، صفای باطن و عظمت درونی است. وی که اعتقاد دارد؛ حافظ منتقد نابسامانی‌های بشری است، می‌گوید: حافظ بیش از دیگر شاعران از پلیدی‌ها و زشتی‌ها آزرده‌خاطر است. او از ریاکاری و استبداد رنج می‌برد. شاید اغراق نباشد اگر بگوییم که غزلیات وی یکی از انتقادی‌ترین آثاری است که نابسامانی‌های بشر را زیر ذره‌بین قرار داده و آنها را نکوهش می‌کند.

میراث فراموش شده
حافظ‌پژوه شیرازی در خصوص شأن و منزلت حافظ در روزگار امروز و جایگاه این شاعر گرانقدر می‌گوید: در شأن یک ملت نیست که به گذشتگان خود بی‌اعتنا باشند، اما متاسفانه ما به میراث فرهنگی و تاریخی خود بی‌توجه شده ایم. این مسئله افراد جامعه را به سمت تهی شدن از هویت اصیل و تاریخی می‌کشاند.
حسین چاری با اشاره به اینکه مسائل بی ارزش جایگزین هویت دیرین ما شده اند می‌افزاید: کسی که حافظ را نشناسد ضرر کرده است. بنابراین ما باید کاری کنیم که جنبه‌های هویتی و فرهنگی غنی این مرز و بوم در کتاب‌های درسی نیز پررنگ‌تر باشند تا زمینه درک و شناخت گنجینه‌های ملی فراهم شود.

تاثیر حافظ بر ادبیات ایران و جهان
مدرس مرکز حافظ‌شناسی فارس در خصوص تاثیر این شاعر والامقام بر ادبیات ایران و جهان می‌گوید: اثر اشعار حافظ بر شاعران فارسی‌زبان بعد از خود کاملا آشکار است و بی شک رمز جهانی شدنش اندیشه گسترده اوست. «مجید اسکندری» اضافه می‌کند: گوته شاعر بزرگ آلمانی یکی از کسانی است که به دلیل تاثیرپذیری زیادی که از حافظ داشت، زبان فارسی را آموخت و نام خود را به «حاتم عرب» تغییر داد. وی در خصوص راز موفقیت حافظ در تغییر و تحول افراد می‌گوید: اندیشه حافظ میان فرهنگ‌های مختلف در جریان است. او می‌خواهد میان مردم نیک‌اندیش جهان ارتباط برقرار کند و به بداندیشان جهت بدهد، به همین دلیل دور اندیشه‌های خود حصار نمی کشد و کبر، ناز و حاجب در این درگاه وجود ندارد.

فرهنگ تفأل به حافظ
مدرس مرکز حافظ شناسی به دلایل تفأل مردم به حافظ اشاره می‌کند و می‌گوید: استاد بهاء الدین خرمشاهی حافظ‌شناس معاصر، معتقدند که حافظ کاملا انسان است نه انسان کامل. چون کاملا انسان است درد مردم زمان خود را لمس می‌کند، به همین دلیل اشعارش همسو با دردهای مردمی است که شاید خودشان توان بیان آن را نداشته باشند.
اسکندری اضافه می‌کند: یکی دیگر از دلایل تفأل مردم به حافظ این است که گمشده‌های خود را میان ابیات او می‌جویند. حافظ در یک زمینه خاص سخن نگفته است و به واسطه چند بعدی بودن، هر انسانی توانایی برقراری ارتباط با او را دارد .

اندیشه حافظ
مدرس مرکز حافظ شناسی در خصوصی اندیشه‌های حافظ شیرازی می‌گوید: حافظ مورد قبول و مطلوب تمامی افراد و شخصیت‌ها با منش‌های متفاوت بوده و میان انسان‌ها پیوند برقرار می‌کند؛ چراکه جهت دادن به طیف‌های مختلف مدنظر او بوده است. اسکندری در خصوص مزایای کلاس‌های حافظ‌شناسی می‌افزاید: یکی از مهم ترین مواردی که در این کلاس ها به آن پرداخته می‌شود، کارکرد اندیشه حافظ در شرایط امروزی است که امری حیاتی به شمار می‌رود و نیاز به تامل و بررسی همه‌جانبه دارد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code