موضوعات
بوشهر

علم رضوی کلید پیروزی برمکرعباسی

نویسنده: آرین مهرپور
عقلانیت امام هشتم، ضربه‌ای بر پایه‌های مشروعیت سیاسی خلیفه عباسی بود. درتاریخ‌گاه حوادثی رخ می‌دهد كه گرچه از محاسبه ‌های عقلانی برخوردار بوده است، اما پیامد آن چیزی فراتر از پیش‌بینی‌های اولیه می‌شود...
1394/09/18
عقلانیت امام هشتم، ضربه‌ای بر پایه‌های مشروعیت سیاسی خلیفه عباسی بود. درتاریخ‌گاه حوادثی رخ می‌دهد كه گرچه از محاسبه ‌های عقلانی برخوردار بوده است، اما پیامد آن چیزی فراتر از پیش‌بینی‌های اولیه می‌شود. از جمله این حوادث، موضوع ولایت‌عهدی امام رضا(ع) است. موضوع از این قرار بود كه مأمون می‌خواست امام(ع) را براساس منافع ومصالحی كه برای خویش متصور بود، به پذیرش آن وادارد، اما امام(ع) براساس درایت خاص خود، تحقق این پیش‌بینی را ناكام گذاشت و در مدت امامت 20 ساله خود كه می‌توان آن را در 3 بخش جداگانه تقسیم كرد پیامدی دیگر را رقم زد. امام رضا(ع) در هر یك از این3 دوره، به مقتضای مسئولیت خطیر امامت، با اوضاع و احوال پیچیده خلافت آن روز كه به نام اسلام بر مردم حكومت می‌شد و با وجود نابسامانی‌های زیادی كه از جهات مختلف در زندگی اجتماعی مردم وجود داشت، وظایف متناسب خود را در راه خدمت به اسلام انجام می‌داد.
‌دوران حیات امام رضا(ع) در تاریخ اسلام و جایگاه ایشان در تاریخ سیاسی‌ـ اجتماعی تشیع بسیار مهم است و باید به جنبه‌های مهم سیاسی، فرهنگی، اعتقادی و علمی این دوران اشاره كنیم.
آن روزگار ازجنبه سیاسی دورانی بود كه به واسطه نبرد قدرت میان پسران هارون عباسی(مامون و امین) انشقاقی در حكومت عباسی به وجود آمد و مركز قدرت پس از كشته شدن امین به شهر توس انتقال یافت.
این دوران همچنین از بعد نظریه سیاسی نوعی تحول ظاهری را در خاستگاه ایدئولوژیك خلافت‌ـ سلطنت تجربه كرد. ولایت‌عهدی امام رضا(ع) در این دوره بیانگر این تغییر ظاهری در نگرش حكومتی مامون است.
مامون در این دوران با چند چالش مهم روبه‌رو بود؛ از یك‌سو به واسطه درگیری با امین و كشتن وی دارای جایگاه و پایگاه محكمی میان عباسیان نبود و از سوی دیگر حتی مقبولیت عمومی آنچنانی نداشت تا بتواند بی‌اقبالی حكومتش نزد اكثر خاندان عباسی را بپوشاند؛ در این زمان بود كه متوجه مدینه و نواده پیامبر اكرم(ص) شد.
‌جایگاه اجتماعی و سیاسی امام رضا(ع) در آن دوران دلیل این چرخش مامون بود زیرا خاندان پیامبراكرم(ص) همواره ازاحترام و محبوبیت میان مردم بهره‌مند بودند و همین پایگاه قوی مردمی بود كه خلفای جور را نسبت به ایشان بیمناك می‌كرد؛ امام رضا(ع) شخصیتی مهم در آن دوران به شمار می‌رفت كه هم به دلیل محبوبیت عمومی و هم از جنبه احترامی كه سیاسیون برای ایشان قائل بودند، جایگاه مورد قبولی در جامعه داشتند. به همین دلیل، مامون با سیاستی زیركانه و برای اقناع عمومی، خود را هوادار امام(ع) نشان داد تا بتواند از طریق وارد كردن ایشان به دستگاه خلافتش، پایگاه مردمی حكومت خود را تقویت كند.
به واقع هدف اولیه مامون تقویت پایگاه عمومی خلافتش بود اما به مرورجنبه‌هایی دیگر ازطرح و برنامه خود را درقالب شناسایی هسته مركزی هواداران امام(ع) پی‌ریزی كرد و به واقع با فراخواندن حضرت رضا(ع) به توس و اعطای ولایت‌عهدی به ایشان، تلاش داشت تا هم از ریز فعالیت‌های امام هشتم خبرداشته باشد وهم تحركات هواداران وی را زیر نظر بگیرد. درهمین دوران بود كه سیاست مزورانه مامون در جریان رویارویی تصنعی 2 گروه از نیروهایش برای به دام انداختن علویان طرح‌ریزی شد و سیاه جامگان و سبزجامگان مقابل هم قرار گرفتند، اما با هوشیاری امام(ع) نیروهای شیعی در این صف‌آرایی خطرناك ورود نكردند و طرح آشوب نرم مامون با شكست روبه‌رو شد. مامون در پرتوی بروز این آشوب ساختگی توانست اطلاعات دقیقی از ماهیت موافقان و مخالفانش به دست آورد و موقعیت امام(ع) در جامعه را برمبنای داده‌های حقیقی ارزیابی كند و به همین علت بود كه به‌زعم خود برنامه‌هایی را پیش‌بینی كرد تا بتواند امام رضا(ع) را با 2 چالش بزرگ اعتقادی و علمی روبه‌رو كند.
چالش اول طلب دعای باران از سوی امام(ع) به دلیل خشكسالی توس بود. مامون با توجه به جایگاه والای حضرت علی بن موسی الرضا(ع) درجامعه ومحبوبیت روزافزونی كه به دست آورده بود در جلسه‌ای خصوصی از ایشان خواست تا برای طلب باران دعا بخواند و سپس در پیامی عمومی اعلام كرد كه حضرت رضا(ع) در روز عید برای طلب باران به بیرون شهر می‌رود. در روز عید نیز مامون با تشریفات كامل از قصر بیرون آمد اما سادگی پوشش و حركت امام(ع) با پای برهنه به سوی بیابان، نقشه مامون را خنثی كرد و ترجیح داد به قصر بازگردد. البته در دل امیدوار بود كه طلب باران امام(ع) اجابتی نداشته باشد تا با تبلیغاتی تخریبی وجهه امام(ع) در جامعه را مخدوش كند اما بارش باران شكست دیگری را بر پایه‌های سست مكر عباسی وارد آورد. چالش دوم كه با توجه به افزایش محبوبیت امام(ع) در جامعه، مامون راهی به غیر از تدارك مناظره بین امام(ع) و علما و اندیشمندان سایر فرق و ادیان نداشت؛ مناظره به خیال او آخرین راهكار برای شكستن تصویر قهرمانانه امام(ع) بود و مامون امید داشت در این رویارویی علمی، فقهی و اعتقادی چالش‌هایی طرح شود تا امام(ع) نتواند پاسخی اقناع‌كننده به علما بدهد.
عقلای سیاسی و مشاورانش وی را ازاجرای این طرح برحذرداشتند اما مامون با پافشاری بر ایده خود مجلسی بزرگ را ‌ترتیب داد و از نزدیك این چالش را نظاره كرد اما هرچه از مناظره گذشت وی ناامیدتر شد تا جایی كه در اعترافی صریح به مشاورانش گفت: «‌در كار فرزند موسی(ع) دچار خطا شدیم‌.»
این مناظره توان والای خاندان نبوت در استدلال و نتیجه‌گیری از مباحث و همچنین حقانیت ایشان را بار دیگرعیان كرد و ضربه‌ای سخت بر پایه‌های مشروعیت سیاسی خلیفه عباسی وارد آورد. به همین دلیل مامون نیز تاب نیاورد و امام(ع) را با شهد مسموم انار به شهادت رساند.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code