موضوعات
چهارمحال بختياری

«مال کَنون»؛ میراث هزار ساله

نویسنده: علی خوشتراش/ خبرنگار استان‌ها
در روز 13 آبان، در این صفحه گزارشی درباره زندگی بهمن علاء الدین (مسعود بختیاری) با عنوان «افسانه مال کَنون» منتشر شد...
1396/08/21
در روز 13 آبان، در این صفحه گزارشی درباره زندگی بهمن علاء الدین (مسعود بختیاری) با عنوان «افسانه مال کَنون» منتشر شد. «مال کنون» نام یکی از آلبوم های این هنرمند برجسته بختیاری و یکی از آیین های مردم عشایر بختیاری است. طی تماس هایی که با دفتر نشریه گرفته شد، برخی خواستار توضیح درباره «مال کنون» شدند که به این بهانه نگاهی به آیین معنوی «مال کنون» انداختیم.
ایل بختیاری را باید به عنوان یك میراث انسانی برای همیشه تاریخ به ثبت جهانی رساند زیرا تمامی جزئیات قومی و نژادی این ایل بزرگ و اصیل ایرانی برای به وجود آوردن یك تمدن ریشه‌دار كافی است. تمدن ایران در درون خود از خرده‌تمدن‌ها و خرده فرهنگ‌های عمیقی برخوردار است كه متاسفانه تا به امروز مورد توجه شایسته‌ای قرار نگرفته است.
یكی از دیدنی‌های جالب توجه استان چهارمحال‌و‌بختیاری كوچ ایل بختیاری است. اگرچه در دهه‌های آغازین قرن حاضر گروه‌های بسیاری از ایل بختیاری نیز همانند سایر ایلات و عشایر ایران «تخته قاپو» (یكجانشین) شدند اما هنوز هم بخشی از ایل، كوچ‌رو و متحرك است.
آنها هر سال از اواخر اردیبهشت ماه از پنج مسیر گوناگون همراه با مبارزه‌ای خستگی‌ناپذیر با سختی‌های طبیعت، ضمن عبور از رودخانه‌ها، دره‌ها و پشت سر گذاشتن بلندی‌های زردكوه در مناطق معینی از دامنه‌های زاگرس پراكنده می‌شوند و قریب سه ماه در این منطقه می‌مانند و با چرای دام‌ها در مراتع سرسبز به رمه‌داری سرگرم می‌شوند.  در اوایل پاییز نیز ایل، خود را برای كوچیدن به مناطق گرمسیری آماده می‌كند كه مانند كوچ بهاری در طایفه‌های مختلف از ویژگی‌های خاصی برخوردار است. كوچ پاییزی كه از چهارمحال‌وبختیاری به طرف خوزستان انجام می‌شود و به مال‌كنون شهرت دارد با حزن و اندوهگینی خاص و ویژه‌ای همراه است و عده‌ای از مردان برای برداشت محصول یا فروش محصول در مناطق سردسیری (ییلاق) باقی می‌مانند و مابقی با بستن بار و بنه ایل و طایفه بر چارپایان رهسپار سرزمین خوزستان می‌شوند.
مال‌كنون آیین تاریخی و دیرین عشایر بختیاری است كه قدمتش باید به قدمت ایل بختیاری باشد و به زمان آغاز كوچ عشایر اطلاق می‌شود. «مال‌كنون» از دو واژه «مال» به معنای تمامی اثاثیه و اموال از قبیل سیاه چادر‌ها و گله و هر چیزی كه در زنگی عشایری مورد استفاده قرار می‌گیرد و «كنون» به معنای كندن و برداشتن است.
بختیاری‌ها هنگام كوچ با صدای رسا فریاد می‌زنند: «بنگ بكنین همه مال» (فریاد زنید تا همگان برای كوچ آماده شوند.)
با شروع كوچ، ایل از دهانه دره‌هاوستیغ تیز كوه «تاراز» و در پهنه تنگ تنگه «دولنبار»؛ «دشت زری»، «شیمبار» در بالاترین ارتفاع زاگرس عبور می‌كنند تا به محل مورد نظر برسند.  عبور از «پل خدا آفرید» كه یك گذرگاه طبیعی است، یكی از عجیب‌ترین و شاید سخت‌ترین مراحل كوچ خصوصا در فصل بهار بود. زیرا در این فصل  باقی بودن برف  و یخ كوچ را برای گله دشوار می‌كرد تا حدی كه در هر كوچی چندین راس گوسفند و بز به دره پرت می‌شدند و گاه هم  تلفات جانی پیش‌می‌آمد. گذر از این مسیر نه تنها بخشی از كوچ بود، بلكه نوعی   سلوك برای آنها به حساب می‌آمد و هنوز با آنكه كوچ با كامیون و وسایل نقلیه صورت می‌گیرد بخشی از ایل گذر از این گذرگاه را ترك نكرده‌اند.  یكی از دیدنی‌ترین آیین‌های رایج در این كوچ‌ها، آیین قربانی در جوار امامزاده صالح در دشت شیمبار است كه توسط ایل بهمئی صورت می‌گیرد. آنها درهر دو كوچ یعنی ییلاق و قشلاق هنگام عبور از جوار امامزاده از هر گله‌ای، گوسفندی را هدیه به آن آستانه   می‌كنند تا ضمن ادای احترام، خانواده و كل اموال و گله و... را دربرابر حوادث طبیعی و غیرطبیعی بیمه  كنند و همه آنها را در پناه كرامت امامزاده قرار  دهند.
سینه مردان و زنان ایل بختیاری مملو از ترانه‌های سوزناكی است كه هنگام كوچ در جاده‌ها و دره‌ها خوانده می‌شود. بی‌شك حزن موجود در آواز‌های بختیاری ریشه در حزن آیین مال‌كنون دارد. زیرا مردان و زنان بختیاری نمی‌دانند كه در این جا‌به‌جایی با چه مصایبی روبه‌رو خواهند شد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code