موضوعات
ضمیمه

داستان کاغذ اخبار

نویسنده: سپیده اشرفی خبرنگار استان‌ها
درست همان زمانی که میرزا صالح شیرازی مترصد آن بود که اولین روزنامه چاپی در ایران را به نام خود در تاریخ ماندگار کند...
1396/03/28
درست همان زمانی که میرزا صالح شیرازی مترصد آن بود که اولین روزنامه چاپی در ایران را به نام خود در تاریخ ماندگار کند، روزنامه‌هایی در استان‌های دیگر ایران متولد می‌شدند که شاید اقبال کمتری نسبت به «کاغذ اخبار» داشتند. شاید چون کاغذ اخبار متولد تهران بود، بر و بیایی برای خودش داشت و نامش بیشتر از دیگر رسانه‌های مکتوب بر سر زبان‌ها افتاده بود. اما نگاهی دقیق‌تر به آن زمان نشان می‌دهد که استان‌ها در چاپ روزنامه یک سر و گردن از تهران قد بلندتر بودند. شاهدش هم همین روزنامه جنگل است که اخیرا تولد صد سالگی‌اش را جشن گرفتند. هرچند که دیگر این نام به تاریخ پیوسته اما تاثیرگذاری‌اش آنقدر زیاد بوده که هنوز هم اسم و رسمش به یادگار مانده است.  نهضت جنگل و روزنامه آن بهانه‌ای است تا بتوان نگاهی به روزنامه‌های تاریخی استان‌ها کرد؛ روزنامه‌هایی که درست در بزنگاه‌های مهم تاریخ، نقش مبارزان را بیشتر و صدای آنها را بلندتر به گوش مردم رسانده است.

روزنامه نصف جهان
یکی از اسامی ماندگار در تاریخ روزنامه‌های اصفهان، روزنامه «جهاد اکبر» است. این روزنامه که گفته می‌شود بیشتر در‌حمایت از اندیشه مشروطه‌خواهی بوده، جامعه ایران را به دو دسته جامعه وطنیه و دینیه تقسیم کرده و معتقد بود وقتی جامعه غربی با اطاعت از اندیشه‌های عرفی به موفقیت رسیده است، اگر ایرانیان از قواعد عرفی و شرعی پیروی کنند جایگاه والاتری خواهند یافت. جهاد اکبر به شدت با اندیشه‌های غربی مخالف بود و تلاش می‌کرد از رواج آن در میان اقشار مختلف جلوگیری کند. برخی معتقدند که هر روزنامه تاریخی را می‌توان قالبی برای بررسی اوضاع تاریخی‌ دانست. اگر این پیش‌فرض را بپذیریم، در این صورت اصفهان در آن روزگار در دو راهی میان مشروطه و غرب‌گرایی به سر می‌برده است.
اطلاعات تاریخی نشان می‌دهد که روزنامه جهاد اکبر برای اولین بار در تاریخ 6 محرم 1325 منتشر شد. در آن تاریخ ظل‌السلطان، حاکم شهر بود که در عمل کاملا با جریان مشروطه‌خواهی همراه بود. گفته می‌شود او خود دستور برپایی انجمن ولایتی اصفهان را صادر کرده بود.
روزنامه جهاد اکبر در چنین وضعیتی پا به دنیا گذاشت. این روزنامه با نام «هوالخبیر» در بالای کادر صفحه اول منتشر می‌شد. در کادر کوچکی در همان صفحه نیز عنوان شده بود: «جریده‌ای است مطلق و آزاد، محرک سلسل حمیت و اتحاد، مهذب اخلاق، محذر از نفاق در مواقع لازمه، بیانات نافع علمیه و مقالات ادبیه و سیاسیه ». هر شماره جهاد اکبر در 8 صفحه چاپ می‌شده و صفحه بندی مشخص و ساده‌ای داشته است. در کل باید این روزنامه را حامی اصلی مشروطیت آن زمان دانست.

روزنامه‌های شمال غرب
روزنامه «انجمن» تبریز و «فریاد» ارومیه از دیگر روزنامه‌های تاثیرگذار تاریخ بوده‌اند. روزنامه انجمن تبریز   اولین روزنامه ای بود که در تبریز پس از اعلان مشروطیت منتشر شد. بنا به تصریح مرحوم تربیت در فهرست روزنامه های آذربایجان «چون کلمه مجلس مناسب نبود» شماره مذکور منتشر نشد و در همان روز شماره دیگری به عنوان «روزنامه ملی» چاپ و منتشر شد. روزنامه «فریاد» دیگر روزنامه‌ای بود که نام استان‌ها را در حوزه مطبوعات به ثبت رساند. روزنامه فریاد، نخستین روزنامه محلی به دو زبان ترکی و فارسی بود که اوضاع ارومیه و محلات و شهرهای اطراف را به خوبی انعکاس می‌داد و برخی آن را یک حادثه مهم در تاریخ چاپ روزنامه‌های استان‌ها می‌دانند. یک بررسی نشان داده است که در کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانیان، 25 مورد ارجاع به این روزنامه صورت گرفته است که خود‌ حاکی از‌ اهمیت آن است. نشریات فریاد، فروردین، نجات و مکافات در ارومیه و نشریات بوقلمون، مرقات، تبریز، آذربایجان و ناله ملت در تبریز در ‌ زمانی توسط آزادی خواهان مشروطه منتشر می‌شد که تمام نشریات سعی می‌کردند در قالب طنز بنویسند. برخی معتقدند که انتخاب زبان طنز به دلیل محدودیت‌ها و فشارهای وارد شده به مطبوعات در‌آن زمان بود و شاید این ‌ امن‌ترین راه برای بیان انتقادهای رسانه‌ها به حساب می‌آمده است. در این میان برخی روزنامه‌ها همچون کشف‌الاسرار و ثریا، همزمان با تهران در شهرهایی همچون مشهد و کاشان نیز انتشار داشته است.

‌فراموشی تاریخ
اما نکته مهمی که در این میان مطرح می‌شود درست همان چیزی است که در صحبت‌های مشاور عالی شهردار رشت در مراسم بزرگداشت روزنامه جنگل شنیده شد. مختار جباری در این رابطه گفته بود:
«در سال ۷۳ برای جمع آوری اطلاعات نهضت جنگل‌سفری به باکو داشتم و در یک ماهی که آنجا بودم، نکته‌ای که بسیار برایم جالب بود، این بود که نشریات دوره مشروطه که در گیلان چاپ می‌شدند، در کتابخانه آخون دوف باکو موجود بود؛ در حالی که ما یک نسخه از این نشریات را در ایران و گیلان نداریم. در استان  گیلان خیلی به این موضوع توجه نشده است که امتداد تاریخی گیلان به باکو و هندوستان وصل می‌شود. در روند تاریخی چه تاریخ را دایره‌ای و چه خطی ببینیم این اتفاق نظر وجود دارد که گیلان در یکصد سال گذشته همواره پیشرو در مدرنیته و مدنیت بوده است و در هیچ کجای ایران البته بعد از تهران و تبریز نمی‌توان شهر و استانی را یافت که به موضوع مطبوعات تا این حد پرداخته باشد.»
این صحبت به خوبی نشان می‌دهد که دلیل مهم در برجسته نبودن این روزنامه‌ها برای عصر حاضر چه بوده است؛توجه نکردن به سابقه تاریخی. تلاش برای حفظ این میراث، همان چیزی است که می‌تواند میراث رسانه‌های چاپی دوران گذشته را به نسل جدید منتقل‌ و آنها را از فراموشی محافظت کند. شاید تمرکز و توجهی که به رسانه‌های تهران و سابقه آن می‌شود، دلیلی برای توجه بیشتر به این استان باشد و با همین روش، رسانه‌های استان‌های دیگر در حاشیه قرار می‌گیرند؛ اتفاقی که حتی در تاریخ مطبوعات نیز دیده شده است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code